kabyle

Kabyle halkı (Kendi dillerinde: Iqvayliyen) Kuzey Cezayir'de, Cezayir kentinin yüz mil kadar kuzeyinde Kabylie (ya da Kabylia) bölgesinde yaşayan bir Berberi etnik gruptur. Cezayir'de en büyük, Afrika'da ise en büyük ikinci Berberice konuşan toplulukturlar.

Cezayir'in Fransa tarafından ilhakı, sürgün edilme, endüstri devri sonrası oluşan işsizlik sebebiyle oluşan göçler Kabyle halkının farklı ülkelerde yaşamasına sebep olmuştur. Büyük popülasyonlar halinde Fransa ve ,nispeten küçük de olsa, Kanada'da yaşamaktadırlar.

Kabyle halkı Kabyle dilini konuşurlar.1980 Berberi Baharı'ndan sonra, Berberi dillerinin Cezayir'de tanınması için önde savaşan halklardan olmuşlardır.

Tarihte Kabyle Halkı:

Kabyle halkı Kuzey Afrika Osmanlı imparatorluğu hükmü altındayken imparatorluk topraklarının dışında özgürce yaşıyorlardı. Ana olarak üç krallığa bölünmüşlerdi: Kuku Krallığı, Ait Abbas Krallığı ve Ait Jubar Prensliği. 1857'nin başında Fransız Kolonizasyonu esnasında bu topraklar çoğunlukla Fransızlar tarafından yüksek direnişlere rağmen ilhak edildi. Lalla Fatma n Soumer gibi liderler 1871 Mokrani isyanı'na dek direnmeye devam ettiler.

Fransız subaylar arazi alırken daha çok inatçı kabileleri tercih ettiler ve bu arazileri daha sonra pieds-noir olarak bilinecek yerleşimcilere verdiler. Bu esnada Fransızlar birçok tutuklama yapıp direnişçileri ,genellikle New Caledonia'ya, sürmüştür. Fransız kolonizasyonundan ötürü bir çok Kabyle Cezayir'in içine veya dışına göçmüşlerdir. Zamanla göçmen işçiler olarak Fransa'ya da gitmişlerdir.

1920'li yıllarda Cezayirli göçmen işçiler Fransa'da örgütlenip bağımsızlıklarını isteyen partilerden ilkini kurdular. Messali Hadj, Imache Amar, Si Djilani ve Belkacem Radjef, Fransa ve Cezayir'de, 1930larda hızlıca Cezayir'in bağımsızlığı için savaşacak militanlardan oluşan bir yapı inşa ettiler.Bunlar ikinci Dünya Savaşı'ndan sonra iyice etkili olmuştur.

Cezayir Bağımsızlık Savaşı (1954-1962) esnasında, Kabylie en çok savaş olan alanlardandı. Çünkü, maquis kuvvetleri güçlerini dağlık alanda savaşmaktan alıyorlardı. Silahlı Cezayir direnişi, Fransız koloniciliğine karşı olan savaşında Hocine Aït Ahmed, Abane Ramdane ve Krim Belkacem gibi bir çok liderini onlara borçludur.

Cezayir'in bağımsızlığından sonra Kabylie ile Cezayir hükümeti arasındaki tansiyon birkaç kez farklı olaylardan ötürü yükselmiştir. 1963'te Hocine Ait Ahmed'in Partisi FFS, kendini ulusal tek bir parti olarak ilan etmiştir.

1980'de protestocular birkaç aylık gösteriler yapıp Berberice'nin resmi dil olarak tanınmasını istediler. Bu periyot Berberi Baharı olarak da bilinir. Kimliksel politika, 1990lı yıllarda yükselen islami güçten ötürü hükümetin arapçılık politikasını benimsemesiyle sona erdi. 1994-1995'te "okul çantası grevi" isimli okul boykotu meydana geldi. Arapça'nın her alanda tek dil haline gelmesinden ve şarkıcı Matoub Lounes'in öldürülmesinden sonra, Haziran ve Temmuz 1998'te de sert protestolar yaşandı.

Bunları takip eden 2001 Nisan'ında (Kara Yaz olarak da bilinir.), neo-gelenekselci Arouch meclislerinin oluşması ve genç bir Kabyle olan Masinissa Guermah'ın jandarmalar tarafından öldürülmesiyle beraber çok büyük isyanlar çıktı. Başkan Abdelaziz Bouteflika'nın Kabyle halkına birkaç hak tanıması ile isyanlar yatıştı.

Kabyle Coğrafyası:

Kabylie bölgesinin coğrafyası tarih boyunca halkı etkilemiştir. Zorlu dağlar Tizi Ozou ve Bejaia bölgelerini birer sığınağa çevirir, ki ne zaman Kabyle halkı saldırı ya da baskıya maruz kalsa bu bölgede soluklanmıştır. Ayrıca bu kapalı havza onların kültürlerini de korumalarına yardım etmiştir. Bölge Romalılar, Araplar, Osmanlılar ve Fransızların eline geçse de Kabyle halkı kendi benliğini korumasını bilmiştir.

Cezayir'de Kabyle dilinin konuşulduğu bölgeler verilmiştir: Tizi Ouzou ve Béjaïa, Kabyle halkı buralarda çoğunluktadır, ayrıca Bouira, Boumerdes , Setif , Bordj Bou Arreridj , Jijel ve başkent Cezayir dişe dokunur Kabyle nüfusuna sahiptir.

Kabyle bölgesi Arapça konuşan nüfüs tarafından Al Qabayel("Kabile Mekanı") ve Fransızlar tarafından da Kabylie olarak bilinir. Kendi sakinleri ise bölgeye Tamurt Idurar("Dağların Ülkesi") ya da Tamurt n Iqvayliyen/Tamurt n Iqbayliyen ("Kabyle Ülkesi") der.Bölge Atlas Dağları'nın bir uzantısıdır ve Akdeniz kıyısında uzanır.

Kültür ve Toplum:

Dil:
Kabyle halkı Kabyle dilini konuşur, bu dil Afro-Asiatik diller ailesinden bir Berberi dilidir.ikinci ve üçüncü dil olarak Cezayir Arapçası, Fransızca ve az da olsa ingilizce bilenler vardır.

ilk çağlarında Kabyle halkı Tifinagh yazı sistemini kullandılar. 19.yy sonrası Fransız etkisi ile Latin alfabesi Kabyle bilgeleri arasında yaygınlaştı. Böylece Modern Berberice'ye latin alfabesini uyarlayan ilk halk oldular.

Cezayir'in bağımsızlığından sonra, bazı Kabyle aktivistleri eski Tifinagh alfabesini canlandırmaya çalıştılar. Bu yeni versiyona Neo-Tifinagh diyorlardı ancak kullanımı pek sağlanamadı. Artık Kabyle kültürü ve edebiyatı latin harfleri ile aktarılmaktadır.

Din:
Kabyle halkı genellikle Müslüman'dır. 19.yy'dan beri geniş bir Sünni Müslüman topluluğu oluşmuştur. Kabyle Müslümanları arasında genel gelenek Maraboutism olarak anılır. Bölgede bir çok zaviye bulunmaktadır. Bunların en üretkeni ise Rahmaniyya'dır.

Halk arasında Hristiyan bir azınlık da vardır, bunlar genelde katolik veya protestandır. Cezayir'in bağımsızlığından sonra kimi katolik Kabyle'ler Fransa'ya göç etmişlerdir. Son zamanlarda Protestan topluluk da oldukça büyük bir büyüme yaşamıştır.

Ekonomi:

Bölgenin geleneksel ekonomisi aborikültüre (Meyve bahçeleri ve zeytin ağaçları, genel olarak toplayıcılık) ve el işçiliğine dayanır(çanak ve çömlek üzerine). Dağlarda yapılan tarım daha çok tekstile yöneliktir. 20.yy ortalarında Kabyle diasporasının desteği ile bölgede birçok sanayi gelişmiştir. Bölge Cezayir'in ikinci büyük sanayi bölgesidir.

Kabyle Diaspora'sı:

Tarihi ve ekonomik sebeplerden ötürü bir çok Kabyle bireyi Fransa'ya kaçmak ya da çalışmak için göç etmişleridir. Sayıları 1.5 milyonu bulmuştur. Zinedine Zidane, Karim Benzema, Marcel Mouloudji, Dany Boon, Jacques Villeret, Daniel Prévost, Marie-José Nat, Isabelle Adjani, Alain Bashung, Marion Cotillard bunların belli başlılarıdır.
*