bilim türleri

ona nasıl yaklaştığınıza göre farklı şekillerde çeşitli dallara ayrılarak türlendirilebilirdir. ancak fazla derinlere inmeyip genel hatlarıyla belli bir çerçeveden inceleyecek olursak:

pozitif bilim: müspet ilim. deneylenebilir ve ispatlanabilir bilimdir. en basitinden örnek verecek olursak yer çekimi yüzünden elmanın ağaçtan düşmesi, ittirilen masanın etki-tepki kuvveti sonucu ilerlemesi gibi mantıklı olayları içine alır. konusu soyut varlıklardan öte somut varlık alanlarıdır. somut varlık alanları tümevarım yöntemiyle incelenir.

sosyal bilim: matematik, fizik, kimya ve biyoloji gibi fen bilimleri dışındaki alanlardan sosyoloji, tarih, hukuk ve psikoloji bu kısma girer. pozitif bilim ile sosyal bilim arasındaki en önemli fark pozitif bilimin kanıtlarının deneylenebilirliği, kanıtladığı olayların evrenselliği ve somut olaylara olan bağlılığıdır.

önbilim: ing. protoscience. felsefesinde önbilimin bir çok tanımlaması vardır. kısaca tanımlamak gerekirse, bir fenomenin pozitif bilim içine dahil olmadan önce meşrulaştırılmasına yardımcı olabilecek ve henüz bilimsel yöntemlerle test edilmemiş felsefi disiplinleri ifade eder. örnek verecek olursak kimyanın doğuşuna zemin hazırlayan simya çalışmaları gibi.

sınırbilim: ing. fringe science. genellikle spekülatif olan ve kabul edilegelmiş geleneksel teorilerden katı bir biçimde ayrılan, çalışma alanına göre sorgulanabilir bilimsel yaklaşımlar içerebilecek, mümkün olması muhtemel fakat ilgi alanındaki konuların gerçekliğine dair açık bir şekilde kanıt içermeyen bilimdir. sınırbilim ile sözdebilim ayrımı da önbilim ve sözdebilim ayrımında olduğu gibi tartışma konusu olabilmektedir fakat tanım olarak birbirlerinden tamamen ayrıdırlar. örnek verecek olursak soğuk füzyon (1989 yılında martin fleischmann ve stanley pons bu konuda çalışmalar yapmıştır) ve circlons teorisi (jim carter isimli bir amatör bilim adamının halihazırda var olan rölativite, kuantum mekaniği ve big bang'in yerine ileri sürdüğü teori).

sözdebilim: ing. pseudoscience. diğer bir ifadeyle sahte bilim. bilimsel argümanlar kullanılarak ileri sürülen ancak herhangi bir bilimsel metodla doğrulanamayan ve bilimsel araştırma ile desteklenemeyen iddia, inanç, bilgi ve uygulamalar bütünüdür. hiçbir şekilde pozitif bilime girmeyecek olan ya da farklı bir bakış açısıyla bakarsak en azından şu an için ve yakın gelecekte herhangi bir müspet ilime temel hazırladığı düşünülmeyip bu yüzden de sözde bilim adını alan bu kategoriye örnek verecek olursak levitasyon, pirokinezi ve telekinezi gibi şeylerdir. önbilim ile sözdebilim arasındaki çizgi bazı anlarda tartışmalıdır. örneğin simyadan kimyaya geçişte kültürel ve tarihi farklılıklardan ötürü simya bir önbilim ya da sözdebilim olarak iki türlü de yorumlanabiliyor. aynı durum astrolojiden astronomi'ye, aeromansiden meteorolojiye, jeomansiden jeolojiye ve hidromansiden hidrolojiye geçiş durumlarında da görülebilir.