eduard bernstein

marxist düşünce sisteminin öngörülerinin bir dönemden sonra reel hayatın gidişatına uymadığını, toplumun daha farklı bir yöne doğru yöneldiğini görmüştür. ve bu değişen toplumsal koşullar karşısında marxizm fikrinde yenilemeler yapmanın gerekliğine inanmıştır.

diğer bir ifadeyle (bkz: revizyon)a gitmek gerektiğini belirtmiş; bu yüzden marxistler tarafından sürekli olarak eleştirilmiştir.

marxizme göre kapitalist işletme sayısı git gide azalacak ve var olan tüm işletmeler küçük bir azınlığın eline geçecek bu sırada işçi sınıfı gitgide fakirleşecektir. gerçekten de kominist manifestonun yazıldığı dönemde işletmeler tek bir gücün elinde toplanmıştı. oysa daha sonra ki zamanlarda, bernstein yaptığı çalışmalar sonucunda işletme sayısının azalmadığını tam tersine, gelişen teknolojiyle birlikte yeni yeni sektörlerin oluştuğunu ve bu sektörlerdeki boşluğun yeni küçük işletmeler tarafından hızla doldurulduğunu, diğer taraftanda insanların bilinçlenmeye başlamasıyla birlikte işçi sınıfının yaşam standartlarını yükseltmeye başladığını tespit etmiştir.

alman düşünüre göre varlıklı insanlar yoksul insanlar arasındaki makas açılmamış tam tersine aslan payını sermaye sahipleri alıyor olsa da ekonomik gelişim dalga dalga bütün topluma yayılmıştır. bu durumda var olan kapitalist sistemin sert bir devrimle yıkılması gerekli değildir. bunun yerine günlük sosyalist olaylarla uğraşılmalı, var olan sistame karşı eyleme geçmektense, işçilerin var olan sistem içinde daha iyi yaşam şartları elde etmelerini sağlamak için çalışılmalıdır. başka bir deyişle devrim in yerini sosyal demokrasinin temeli olan evrim almaldır.