sexual selection

bir çok türde eril bireyler, belirgin bir şekilde, bir ikincil cinsel özellik geliştirirler. buna en bilinen bir kaç örnek; geyikte boynuz, tavuskuşunun kuyruğu, genel olarak erkek kuşlarda görülen renk ve desenler, kurbağalarda sesli çağırma ve ateşböceklerinin ışıklardır. bu özelliklerin büyük bir kısmı, ‘hayatta kalma’ açısından birer engeldir. abartılı bir teşhirciliğe varacak her özellik ya da sesli, dikkat çekici olacak her davranış, yırtıcıların yanısıra diğer erkek bireylerin de ilgisini çekecektir. o halde doğal seleksiyon, bu özelliklerden nasıl bir fayda sağlayabilir?

doğal seleksiyon, hayatta kalmanın içlerinden sadece bir tanesini oluşturduğu pek çok unsura ayrılabilir. cinsel çekicilik, seçilimin en önemli unsurlarından biridir, öyle ki biyologlar, doğal seleksiyonun bu altkümesinden bahsederken, sexual seleksiyon terimini kullanırlar.

sexual seleksiyon, bir organizmanın, çiftleşme başarısına katkıda bulunacak etmenler üzerinden işleyen doğal seleksiyondur. hayatta kalmak için engel oluşturan bir özellik, bu özelliğin cinsel çekiciliği hayatta kalmak için kurtulunması gereken engele baskın geldiği zaman değiştirilebilir. kısa bir ömür sürmesine rağmen çok sayıda döl üreten bir erkek, uzun yaşayıp az döl üretenden, çok daha fazla başarılı sayılır. daha fazla döl üretenin genleri, en nihayetinde türünün gen havuzunda baskın olacaktır. pek çok türde, özellikle az sayıda erkeğin, bütün dişileri inhisar altına aldığı çokeşlilerde, sexual seleksiyon belirgin bir cinsel dimorfizme neden olmuştur. bu türlerde erkekler, çiftleşmek için, diğer erkeklerle rekabet halindedir. rekabet, direkt ya da dişinin seçimi dolayısıyla da olabilir. seçimi dişinin yaptığı türlerde erkekler, çarpıcı fenotipik özellikler göstererek ve/veya ince ince uyguladıkları, kur yapma yeteneklerini sergilerleyerek mücadele ederler. ardından dişi, onu en çok etkileyen erkekle, genellikle en değişik teşhiri ortaya koyanla, çiftleşir. bu gösterilerin dişilere, neden çekici geldiği üzerine tartışan bir çok teori bulunmakta.

iyi genler modeli, gösterinin erkeğin uygunluğuna dair ipuçları verdiğini iler sürer. iyi genler modelinin bir savunucusu, parlak renklerin, erkek kuşlar için, bir parazitsizlik belirtisi olduğunu söyleyecektir. dişiler, hayatta kalmanın, başka unsurlarıyla bağlantılı sinyallerinin peşindedir.

iyi genler seçilimi, dikenli balıkgillerde gözlemlenebilir. bu balıkların erkeğinin yan kısımlarında kırmızı renklendirme vardır. milinski ve baker, rengin yoğunluğunun hem parazit miktarıyla hem de cinsel çekimle bağlantılı olduğunu ortaya koymuştur. dişi, daha kırmızı olan erkeği tercih etmiş çünkü bu, dişiye, onda daha az parazit olduğu sinyalini vermiştir.

evrim, olumlu bir geribildirim ağında saplanıp kalabilir. ikincil cinsel özellik geliştirmenin açıklamasını yapan diğer bir model de, runaway sexual selection’dır. r. a. fisher, dişilerin kimi eril özelliklerine dair, bir popülasyonda ortaya çıkmadan, doğuştan bir tercih etme eğilimine sahip olabileklerini öne sürmüştür. dişiler, özelliği taşıyan eril bireyler ortaya çıktığı zaman onlarla çiftleşirler. bu çiftleşmelerden ortaya çıkan döl, hem o özelliğin genine hem de o özelliği, tercih etme nedeninin genine sahip olur. sonuç olarak süreç, doğal seleksiyon tarafından test edileceği zamana kadar, bir kartopu gibi ilerler. dişi kuşların, normalden daha uzun kuyruk tüylerine sahip erkekleri tercih ettiğini varsayalım. normalden daha uzun tüyleri olan mutant erkekler, diğer erkeklere nazaran daha çok döl üretecektir. bir sonraki kuşakta, ortalama kuyruk boyu uzayacaktır. nesiller geçtikçe, tüy boyu da artmaya devam edecektir, çünkü dişiler, belli bir kuyruk boyutunu değil, hep normalden daha uzun olanını tercih edeceklerdir. en nihayetinde kuyruk boyu, hayatta kalma engeli ile özelliğin cinsel çekiminin birbirine denk düştüğü noktaya kadar uzayacak ve bir denge sağlanacaktır. şunu gözden kaçırmamak gerek ki pek çok egzotik kuş türünde, erkek tüyleri son derece gösterişli ve pek çok türünde erkekleri sürekli uzayan tüylere sahiptir. bazı durumlarda bu tüylerin, çiftleşme döneminden sonra dökülür.