robert owen

ingiltere'de 19. yüzyılda yaşamış reformcu ütopik sosyalist, düşün insanı ve owen komunizminin yaratıcısı.
29 yaşında bir fabrikatörken kendi zümresinden gelenler sanayi devriminin etkisiyle çıkarları doğrultusunda bir kaos yarattılar. o aydınlanmacı materyalist görüşü benimsemiş bir insan olarak bu kaosa bir düzen getirmek istedi: 500 kişilik bir işçi topluluğunun olduğu fabrikayı başarıyla yönetti. daha sonra saldığı ünle 2500 kişilik new lanark'daki büyük bir pamuk fabrikasını yönetti. burada tüm toplumsal pisliklerden arınmış; yoksulluğun, hayırseverlik ihtiyacının olmadığı, davasız bir koloni yarattı. tüm bunları "insanın insana yaraşır biçimde yaşaması" için yaparken bir yandan da yetişmekte olan kuşağı eğitmiştir. çocuk yuvalarının ilk bulucusu o olmuştur. 13-14 saat çalışma süresini 10,5 saate düşürmüştür. pamuk krizi yaşandığında tatile gönderilen işçilere tam ücret ödeyen de o olmuştur.
yaptığı tüm reformların işçinin akıl gücünü kullanması için yetersiz olduğunu söyleyen kişi de o olmuştur. "insanlar benim kölelerimdi." diyerek bunun farkına vardığını belirtmiştir. bunun üzerine şöyle demiştir: "fakat yine de 2500 kişi yarım yüzyıl önce 600000 kişinin üreteceği bir zenginlik üretti. öyleyse 2500 kişinin tüketeceği zenginlikle 600000 kişinin tüketeceği zenginlik arasındaki fark nereye gidiyor?". cevap açıktı: sermaye sahiplerine gidiyordu. makinelerin yarattığı bu zenginliğin işçi sınıfına güç verecek kazanım olduğunu da owen öngörmüştür.
salt bir yardımsever olmaktan öte giderek komünist teorilerini ortaya çıkardığı zaman kendisini dinleyen eş zümresi ve devlet adamlarıyla ilişkileri tamamen değişti. toplumsal reformlar için önünü kesen özel mülkiyet, din ve evlilik kavramlarına saldırdı. bu saldırıların sonucunun toplumdan dışlanmayı da beraberinde getireceğini bilerek yaptı tüm bunları. toplumun dışladığı bu adam ingiltere'de işçi sınıfıyla buluştu. 1819'da 5 yıllık bir çabanın sonucu olarak kadınların ve çocukların çalışmasını kısıtlayan ilk yasayı kabul ettirdi. fabrikatörler olmaksızın kooperatifler aracılığıyla üretim ve tüketimin gerçekleştiği komünal bir toplum düzeninin mümkünlüğünü kurduğu kooperatiflerle kısa süre de olsa göstermişti.
ingiliz işçi sınıfının kazanımları owen komunizmi ile bağlantılıdır. bu yüzden sosyalizmin ütopyadan bilime evrilebilmesi için gerçek bir zemine oturması gerekse de owen'in attığı ilk adımlar bugün hala etkisini görebileceğimiz ilerici adımlardır.