bentonit

bentonit; volkanik kül ya da lavların kimyasal ayrışmasıyla oluşmuş yumuşak bir kayaçtır.

bentonit kayacı ilk kez Abd ‘nin Wyoming eyaletinde bulundu.
bentonit kayacının, wyoming’in eyaletinin fort benton yakınlarında bulunuşu, söz konusu kayacın bentonit olarak adlandırılmasında en büyük etken olsa gerek.

bentonitin rengi, bu kayacı oluşturan minerallerin kimyasal kompozisyonuna bağlıdır. örneğin; demir artı iki değerlikçe başat bir katyon kayacın rengini mavi yaparken ; demir artı üç değerlikli katyonlar kayacı sarı veyahut kahverengi yapabilmektedir. demirin hem artı iki değerliği hem de artı üç değerliği varsa kayaç bu sefer değişik renk tonlarında gözükebilir.

bentonitin rengine ayrıca rutubette etki eder. şöyle ki; fazla rutubet bentonit renginin koyulaşmasına neden olurken, kuru bentonitlerler daha açık bir renk alır.

Ülkemiz bentonitçe zengin yataklara sahiptir. özellikle bu yataklara Marmara, orta karadeniz ve orta Anadolu bölgelerinde rastlanılır.

bir bentonitin yapısına xrd (x-ışını difraksiyonu) gibi gelişmiş cihazlar ile bakıldığında bu kayacın ağırlıklı olarak bir smektit minerali olan montmorillonit içerdiği gözlenir.
montmorillonitin yanı sıra bentonit içerisinde bazı kil mineralleri ve jips, kuvars, volkanik kül gibi kil dışı unsurlarda bulunabilir.

bentonitler kimyasal özelliklerine göre 3 gruba ayrılır.
bu gruplar; alkali bentonit dediğimiz sodyum bentoniti, toprak alkali bentonit olan kalsiyum bentoniti ve bu ikisinin karışımı olan yarı alkali ya da ara tip bentonitidir.

bentonitler pek çok endüstriyel kullanım alanına sahiptir. endüstriyel kullanım alanlarına aşağıda değinilmiştir.

kullanım alanları;
döküm kumu olarak kullanımı: kuma bağlayıcılık özelliği kazandırır. ayrıca kum kalıplarında gaz geçirgenliği sağlar.
sondaj alanında kullanımı; derin kuyu , sondaj borularının soğutulması ve yağlanmasında görev yapar.

ağartma işleminde kullanımı; yemeklik yağların rafinasyonunda yani renginin giderilmesinde kullanılır.
bentonit, bitkisel sıvı yağa renk veren ve aynı zamanda yağda doğal olarak bulunan gossipol, karoten, klorofil, ksantofil vb. pigmentleri adsorbe (yüzeyde tutma) eder.
bu sayede sıvı yağın rengini açıp, yağın kalitesini artırır.

gıda sanayinde kullanımı; un ve undan yapılan mamüllere çok az bir oranda (%0.025- %1.25) katılarak mamülün bayatlamasını geciktirir, mamul raf ömrünü biraz daha uzatabilir.

berraklaştırma işleminde kullanımı; meyve suyu ve bira gibi içeceklerin üretimi esnasında bu içeceklere bulanıklılık veren maddeler ortamda bulunur.
proses işleminde çok az miktarda ortama ilave edilen bentonit bulanıklığı yaratan maddelerle yumaklaşma oluşturup, partiküllerle birlikte dibe çöker, çökelti uzaklaştırılır.
ve böylece içeceğin berrak bir görünüm alması sağlanmış olur.

ilaç sanayinde kullanımı; çok kuvvetli dozdaki ilaçların seyreltilip bu ilaçların etkisinin hafifletilmesinde kullanılabilir. ayrıca merhemlerde dolgu maddesi olarak da kullanımı mevcuttur.

çimento sanayinde kullanımı; mekanik mukavemetin arttırılmasına yardımcı olur.

seramik sanayinde kullanımı; kuru mukavemeti arttırır, çamurun homojen bir şekilde karışmasını sağlayıp, kuruma ve çatlamaları azaltır. ayrıca seramik hamurunun plastisitesini arttırması neticesinde hamurda çalışma kolaylığı sağlar.

yangın söndürücülerde kullanımı; süspansiyon haline getirilen bentonitin püskürtülmesiyle alev alan yerlerin hava ile temasını keser ve böylece yangının daha kolay sönmesini sağlar.

gübre yapımında kullanımı; kimyasal gübrelerin içerisindeki tuzların topraktan çabuk uzaklaşmasına engel olur ve böylece gübre içerisindeki makro ve mikro besinlerin kayıpları engellenir. toprağın gübreden etkin bir şekilde yararlanması sağlanmış olunur.

hayvan yeminde kullanımı; kümes hayvanlarının yemlerine ilave edilip , canlıların büyüme hızlarında ve yumurta veriminde artışlar sağlanabilir.

bentonitçe zengin yataklarımızdan daha iyi faydalanabilmek hiç kuşku yok ki bilimin ışığı sayesinde olacaktır.
mevcut bentonit yataklarımızın yerinde incelenmesi, mineralojisinin, fizikokimyasal özelliklerin belirlenmesi, bentonite uygulanan ısıl işlem ve kimyasallar ile bentonitin etkinliği daha da arttırılıp, kullanım alanı daha da genişletilebilir. bu sadece ülke ekonomisine sağlayacağı katkı da önem taşıyacaktır.