franz brentano

1838-1917 yılları arasında yaşamış düşünürdür. psikoloji uzmanlığı olmasının yanından felsefede önemli bir yer tutar. pek adından söz edilmese de 20. ve 21. yüzyıl felsefesini husserl aracılığıyla büyük oranda etkilemiştir. Brentano, kendisinden sonra gelecek tüm filozofların çıkış noktlarını veya temel eleştirilerini doğrudan olmasa da (husserl'i doğrudan) dolaylı olarak -adeta- belirlemiştir.

vikipedi ve bazı internet sitelerinde ortaya attığı ve savunduğu görüşe "amaçlılık, amaçsallık" gibi şeyler yazmışlar. ama kesinlikle bu doğru değildir. amaçlılık ile onun fikri olan "yönelimsellik" aynı şey değildir. amaçlılık denildiğinde yönelimsellik geri planda kalarak yönelimin amacı asıl fikirmiş gibi anlaşılır. oysa onun söylediği şey "yönelim"dir. amaç doğrudan kişinin iradesi ve tercihi de olabilir fakat yönelim duyu-algı meselesidir.

bilindiği üzere husserl'in felsefede kırılma noktası olarak adlandırabileceğimiz fenomenolojisinin çıkış noktalarının en büyüğü veya çıkış noktalarının en büyük sağlayıcısı "yönelimsellik" fikridir.

yönelimsellik yüzeysel anlamda "nesnenin, özne algısına bağlı bir gerçekliğe sahip olması, bu yüzden ontolojik anlamda mutlak ve nesnenin kendisine has bir gerçekliğin mümkün olmaması, çünkü nesnenin ne'liğinin ona 'yönelen' bilincin algısına bağlılığının söz konusu olması" fikridir.

bu fikir franz brentano'da yaşam bulmuş ve husserl de daha özgün ve felsefe için işlevsel bir hâl almıştır.

kendisinden çok fazla bahsedilmese de husserl aracılığıyla heidegger ve sartre gibi büyük isimlerin etkilendiği temelin kurucusudur.

Elbette yönelimsellik burada açıklandığı kadar kısa değildir, ayrıca tüm yönleri bunlar da değildir. Yer yer yazdığım entrylerde bahsederim zaten.
Belirtmekte fayda var, bu yönelimsellik ilk olarak anselmus'ta görülmüştür diyebiliriz. Ama bugünkü anladığımız anlamda ve etkili olan yönelimsellik brentano'nundur.

Anselmus'taki için;
(bkz: aziz anselmus)