eidos

Oldukça fazla bağlamda var olan ve her bağlamda belirli derecede anlam değişimine, daralması ya da genişlemesine uğrayan kavram. Elbette eidos denilince akla gelen ilk kişi platon'dur. Her zaman söylendiği gibi idea yerine kullandığı bir kavramdır.

Eidos -eski yunanca- görmek anlamına gelen (e)id kökünden gelir. Eido, görmek kökünden görünüm anlamını sabitler. Lakin eido kelimesi hiçbir eski yunanca Metinde bulunmamaktadır. Bu yüzden geçerli kelime "eidos" olur. Etimolojik olarak gösterildiği üzere "eidos" görünüm(ler) demektir.

Laki görünüm kelimesi ziyadesiyle müphem kalır, daha doğrusu içi anlamla tam doldurulmuş değildir. Zira görünüm bir şeyin sahih görünümü, sahte görünümü, kendinden görünümü vs... Olarak çok fazla anlama gelebilir.

Platon, eidos'a "biçim" olarak görünüm anlamını verir, yani biçim der. Burada biçim anlamı şu şekilde verilir: "duyusal dünyada görünümü sezgiyle kavranabilir biçim."

Aristoteles'e geldiğimizde eidos daha etraflı ele alınır. Kullanmadan önce açımlanır. Şöyle ki aristoteles, eidos kelimesinin en yukarıda bahsettiğimiz müphemliğini; görünümün içsel mi dışsal mı olduğu sorunsalına bağlar. En sonunda aristoteles eidos'a biçim dese de platon'un biçim anlamında demez.

Aradaki fark cins ve tür farkıdır. Platon idea yerine gerçekten de etimolojik olarak bağlantılı eidos'u kullanır ama aristoteles idea yerine başka bir biçim anlamına gelen kelime olan "morph"u kullanır.

Hülasa platon'da eidos idea iken ve soyut anlamlara sahipken, aristoteles'te eidos hep bir maddenin biçimidir. Burada kalan boşluğa, yani idea yerine kullanılacak kelime boşluğuna Aristoteles zaman zaman morph(e) kelimesini getirir.

Nihayetinde yeter.