mercan

mercan, denizde yaşayan bir canlı türüdür.

Nature dergisinde yakın bir zamanda yayınlanan bir çalışmada okyanuslardaki asitleşmenin mercanlar üzerindeki etkisi araştırılmıştır.
Rebecca albright ve ken caldeira öncülüğündeki bir grup bilim insanın yürütmüş olduğu çalışmada okyanustaki asitleşmenin, mercanların gelişimini engellediği sonucuna varılmıştır. Araştırıcılar, insan aktivitesi sonucu çevreye aşırı miktarda salınan karbondioksit gazının doğal mercan toplulukları üzerindeki etkisini gözlemlemek için doğal olarak deniz suyu kimyasını da analiz etmişlerdir.

Çalışmalarını biraz daha derinleştirirsek;
kömür, petrol ve türevlerini yakıldığı zaman karbondioksit atmofere salınır.
Atmosfere salınan bu gaz, sera gazı olarak da bilinir.
insan aktivitesi sonucu salınan karbondioksit sadece atmosferi etkilemez.
Bu gazlar aynı zamanda okyanuslar üzerinde de olumsuz bir etkiye sahiptir.
Bu, kısmen iklim değişikliğinden kaynaklanan genel ısınmayla da ilgilidir.
Atmosferdeki karbondioksit gazının çoğu okyanuslar tarafından absorbe (emilir) edilir.
Ve böylece karbondioksit, deniz suyu ile kimyasal reaksiyona girip, suyun asitleşmesine neden olur.

(Okyanus sularının karbondioksit ile reaksiyonu sonucu oluşan -zayıf bir asit olan- karbonik asit suyun ph’sını düşürüp, suya asidik bir karakter (ph<7) kazandıracaktır.

(reaksiyon zinciri ise şöyledir: h20 +co2-->h2co3)
h2o:su
co2: karbondioksit
H2co3 : karbonik asit, (zayıf bir asit)

not:
bilindiği üzere ph, asitlik veya alkalinliği ifade eden bir unsurdur. ph skalası 0 ila 14 arasında değişir.
ph= 7 nötrdür.
ph>7'nin üzerindeki değerler alkalin karakterlidir.
ph< 7'nin altındaki değerler ise asit karakterlidir.

işte bahsedilen bu süreç okyanus asitleşmesi olarak bilinir.
Okyanusların asitleşmesi ise özellikle mercanların , kabuklu deniz canlılarının ve de diğer deniz canlıların yaşamlarını olumsuz yönde etkiler.
Mercanlar, özellikle okyanus asitleşme sürecine çok hassas olan bir canlı türüdür.
Çünkü mercanın dış yapısının kompozisyonu kireçlenme adıyla da bilinen kalsiyum karbonattan(caco3) meydana gelmiştir.
Dolayısıyla mercanın dış kompozisyonundaki kalsiyum karbonat , okyanus suyunun asidik etkisiyle aşınacak. Sonucunda da mercanların dış yapısı bozulacaktır.

Son on yıl içerisinde yapılan çalışmalarda bilim insanları mercanların çok geniş skalalarda azaldığı rapor ediyorlar. Fakat mercanlardaki bu azalmaya neden olan tek faktör okyanusların asitleşmesi değildir.
Denizdeki suların ısınması, kirlenmesi ve de aşırı avcılık gibi faktörler de mercanların azalmasına neden olan diğer faktörler arasında değerlendirilir.

mercan azalmasının ne kadarının asitleşmeden kaynaklandığını , ne kadarının kirlenmeden veyahut aşırı avcılıktan kaynaklandığının bilinmesi ise son derece güçtür.

Bu noktada bir dip not daha düşelim.
Okyanus sularının ph’larındaki düşüşün, denizde yaşayan mercanları olumsuz yönde etkilediğine değindik.

Peki, ph’nın etkisi tam tersi bir şekilde cereyan etseydi yani sulardaki ph yükselseydi bu durum deniz canlıları nasıl etkilerdi?

Okyanus sularında alkalinleşmeye yani ph’nın artmasına sebep olacak etkiler özellikle kıyılara yakın olan deniz ekosistemi üzerine olumlu yönde bir etkiye sahiptir. Ama bu uygulamanın pratik olarak uygulanması veya gerçekleşmesi neredeyse imkansızdır.