firdevsi

Türk Divan Edebiyatı'nı oldukça fazla etkilemiş hatta divan edebiyatında kullanılan farsça tamlamalar ve kelimelerin sebebi olan şair denebilir. Özellikle Selçuklu Padişahları onun kitabında anlattığı kahramanlara benzemek istemiş ve isimlerine o kahramanların isimlerini eklemişlerdir. (bkz: keykubad) (bkz: keyhüsrev) Tus kenntinde doğmuş ve çok iyi bir eğitim almıştır. Farsça ve Arapça'ya ustalıkla hakim olabilmiştir. Asıl adı Ebu'l Kasım Mansur'dur. Şairliğinin asıl kaynağı ise çok iyi bir tarih bilgisi olması ve bu şiir bilgesini oldukça iyi ve destansı bir anlatımla anlatabilmesidir. 974 yılında en ünlü olan eseri şehname'yi yazmıştır. Bu hikayeyi yazdıktan sonra hayatı hakkında pek bir bilgi yoktur. Ancak yazılı bir bilgiye göre Firdevsi eserini Sultan Mahmud'a sunmak ister. ancak Firdevsi Sultan Mahmud'un huzuruna çıkarılmaz. Sarayın bahçesinde beklerken Firdevsi, Sultan Mahmud'un üç şairiyle karşılaşır. Bunlarla az bir muhabbet eden Firdevsi konuştuğu kişilerin saray şairleri olduğunu anlar ve amacından bahseder. Saray şairleri Firdevsi'den şüphelenir ve onu teste tabi tutmak isterler. "şen" uyaklı 4 dize kullanmasını isterler Firdevsi'den. Farsça'da ise sonu -şen hecesiyle biten sözcük sayısı sadece üçtür. Fakat Firdevsi 4. dizede Poşen adlı eski bir iran kahramanın ismini kullanırak testten geçmiştir.

Sultan Mahmud'un huzuruna çıkarılan Firdevsi sultanın hayranlığını kazanır ve sultan firdevsi için sarayında bir yer açar ve her yazdığı beyit için bir altın ödenmesini emreder. Ancak vezir bu ödemeyi Firdevsi'ye yapmaz. Firdevsi de bu durumu hiç şikayet edemez ancak yazdığı dizeler halk arasında ağızdan ağıza dolaşmaktadır. Artık Firdevsi'nin ünü iyiden iyiye yayılmıştır. Ancak bu durum sarayda bir çok düşman kazanmasına yol açmış ve çeşitli iftiralar ortaya çıkmıştır firdevsi hakkında. Sultan Mahmud'un kulağına Firdevsi'nin dinsiz olduğu konusunda duyumlar gidince firdevsi'nin değeri sultanın gözünde düşmüştür. Firdevsi şehname bitince eseri sultana sunar. Eserde tam 60.000 dize bulunmaktadır. Ancak Sultan Mahmud kendisine sadece 60.000 gümüş verir. Bu durum Firdevsi'nin zoruna gider ve saraydan ayrılır. 60.000 gümüşü ihtiyacı olan insanlara dağıtır.

Bundan sonra ise kaynaklar Firdevsi'nin Herat'ta bulunduğunu söylemektedir. Bu şehirdeyken Firdevsi, Sultan Mahmud için oldukça ağır bir yergi yazmıştır. Bu yergiyi de bir caminin duvarına yazmıştır. Bunu duyan Sultan Mahmud bir kez daha Firdevsi'nin yaptığı sanata hem de cesaretine hayran kalır ve büyük bir haksızlık yaptığının farkına varır ve kendisine yardımcılarıyla birlikte 60.000 altın gönderirler. Ancak 60.000 altını vermek üzere şehre giren yardımcılar, Firdevsi'yi omuzlar üzerinde taşınırken görürler... Ve bu 60.000 altın bir hayır kurumuna verilir.

iran üzerindeki Arap kültürü baskısını oldukça iyi bir şekilde bertaraf etmiş olan şair farsça'nın en az arapça kadar yeterli ve sanatsal bir dil olduğunu kanıtlamış ve iran Edebiyatı için yeni bir dönem başlatmıştır.Ayrıca iran tarihi hakkında bugün kaynak olarak bile kullanılan bir eser yazmıştır. Eser Türkçe'ye 1500'lü yıllarda Tatar Ali Efendi tarafından çevrilmiştir.