islam yüzünden türk heykelciliğinin gelişmemesi

Heykel Sanatı

1721 yazında Moğolistan’da Orhun bölgesinde yapılan kazılarda büyük Türk kahramanı Kültigin’in başıyla, eşinin mermer heykelinin oturmuş kaide gövdesi ve kırılmış başından bir parça bulunmuştur. Bilge Kağan ordularının komutanı olan kardeşi için ölümünden bir yıl sonra 732’de büyük bir anıt – mezar yaptırıp yazıtlar diktirerek onun adını ölümsüzleştirmiştir. Kültigin’in başındaki tacın önünde kanatlarını açmış bir kartal arması göze çarpıyor. Daha Hunlar zamanında tanınan ve sevilen kartal arması eskiden beri Türklerde büyük bir kuvvet sembolü olarak görülürdü. Bulunan heykeller arasında çok sayıda balbal da vardır. Türklerde bir kahraman tarafından yenilmiş ve öldürülmüş düşmanları canlandıran heykellere balbal denir.
Göktürkler’in heykel sanatı Uygurlar’da daha çok gelişmiştir. Kızıl’da bulunan diz çökmüş halde omzunda yük taşıyan alçıdan bir erkek heykeli o zamana kadar görülmemiş bir realizm ile işlenmiştir. Alçı kalıbı alınmış iki ağaç heykel daha ilgi çekicidir. Bunlardan at başını canlandıran heykel kuvvetle üslûplanmış olup yele ve alındaki saçlar çok olgun hatlar ile çizilmiştir. Fil başı ise çok daha fazla üslûplaşmış, adeta modern bir hale getirilmiştir. Bunların her ikisi de Sorçuk’da bulunmuştur. Başka yerde bunların benzerleri hemen hemen yoktur denilebilir. 8. Ve 9.yüzyılda yapılmış olan bu heykeller Uygurların eserleridir. Onlarla heykel sanatına olduğu gibi resim sanatına da yeni olan realist bir üslûp geliyor.

Kaynak: Prof. Dr. Oktay Aslanapa “Türk ve islam Sanatı”