bilge kağan

En eski Türk yazıtları olan “Orhun Anıtları”nı diktiren Türk beyi. Kardeşi Kültigin’le birlikte Göktürkler’in Çinliler’e karşı açtığı egemenlik savaşında başarı kazandı. Kültiğin Oğuzlar’ın bir baskınında öldürülmesi üzerine yeğeni Yuluğ Tekin’e onun savaşlarını anlatan yazıtı yazdırdı, anısını yaşatmak için Orhun Anıtarı’nı diktirdi. Sonra kendisi de Çinliler’le iyi ilişkiler kurdu. Çinli bir prensesle evlenmek üzere iken subaylarından biri tarafından öldü­rüldü. O da kardeşinin yanına gömüldü ve kendisi için de bir anıt dikildi. Onun zamanında Bilge Kağan yüksek memurluklarda bulundu. Ancak Kapağan onu ve kardeşini yok edip kendi oğullarını başa geçirmek istiyordu. Fakat ansızın ölümü buna engel oldu. Durumu anlayan Bilge Kağan ile kardeşi Kültiğin amca çocukları üzerine saldırdılar, oğullarını ve adamlarını öldürdüler. Boş kalan tahta Bilge Kağan oturdu (716).
Bilge Kağan sessiz iyi kalpli bir insandı, bu yüzden tahta kardeşim geçirmek istedi, fakat Kültiğin kabul etmedi.
O sırada, Türk ellerinden Çin’e göç başladı. Bilge Kağan bu göçleri önlemek için Çin’e karşı savaşa kalktı ise de, veziri Tonyukuk kendisine engel oldu. Bunun üzerine halkı yerleşik haya ta geçirmeye, tarıma alıştırmaya da niyet etti, fakat yine Tonyukuk, Türkler cenkçiliklerini kaybederler diye bu tasarıya karşı çıktı.
Bilge Kağan, ayaklanan Kitay ve Basmîl- lerle uğraştı, onları yenerek, sınırlarını genişletti.
Öte yandan bazı Oğuz boylarının ayaklanmasını bastırdıktan sonra Çin prensesiyle evlenmeye karar verdi, fakat veziri tarafından zehirlenerek öldürüldü (734). Bilge Kağan II. Doğu Göktürklerinin son kudretli hükümdarıdır.
Bir yıl sonra yuğ töreni yapıldı. Ölüsü kardeşinin Orhun kıyısındaki mezarı yanına gömüldü. Anıtını ve mezarım Çinli ustalar yaptılar (735). Orhun yazıtlarının birisi buna aittir

Kaynak: http://www.yeniansikloped...ge-kagan-2/#ixzz2ORo9UbMu