kişi başına milli gelir hesabındaki hata

ortalamalar, bir veri kümesini en iyi temsil edecek değeri bulmak için hesaplanırlar ama birçok farklı ortalama hesaplama metodu vardır. sözkonusu milli gelir olunca ise, en iyi hesaplama yolu basit aritmetik ortalama olamaz. şöyle anlatalım meseleyi:

diyelim ki bir sınıftaki 5 kişinin sınav notları; 45, 50, 57, 59, 95.
basit ortalama ile bakacak olursak, eğer 60 ve üstü değerler başarılı kabul ediliyorsa bu sınıf gerçekten de başarılı sayılabilir çünkü sınıfın ortalaması 60 puanın üzerindedir. oysa sınıftaki 5 kişiden 4'ünün notu 60'ın altındadır. peki notların medyanını aldığımızda...

bu durumda sınıfın başarısını temsil eden puan 57 olacaktır ve 5 kişiden 4'ünün 60 puanın altında kalarak başarısız olduğu bu sınıfı başarılı ilan etme mantıksızlığına düşülmeyecektir.

nüfusu düz hesap 75 milyon alıp, son açıklanan 12 aylık milli gelir toplamı olan 1 trilyon 369 milyar 441 milyon 136 bin tl'yi buna böldüğümüzde kişi başına milli gelir yıllık 18 bin 259 tl çıkıyor. peki ya medyan? medyanı da pratik olarak şöyle tahmin edebiliriz. tüik geçenlerde nüfusun yüzde 20'lik dilimler halinde milli gelirden aldıkları payları açıkladı. bu istatistike göre en zengin yüzde 20'lik nüfusun geliri, en fakir yüzde 20'lik nüfusun gelirinin 8 katına eşitti. bu oran çok uzun zamandır da çok çok az değişti. işte bu gelir paylaşımını görmek için hesaplanan istatistikte, 5 bölüme ayrılmış nüfusun üçüncü yüzde 20'lik diliminin gelirden aldığı pay yüzde 15.2 olarak ilan edildi. 75 milyonun yüzde 20'si 15 milyon olduğuna göre, kişi başına düşen medyan gelirin 13 bin 877 liraya yakın olmasını bekleyebiliriz. tabi bir açıklama yapalım, bu medyan milli gelir miktarına kişilerin eline doğrudan nakit olarak geçmeyen ama eğitiminden, sağlığına, çevre temizliğinden yoluna, sokak aydınlatmasına vs... varıncaya kadar yararlandığı ayni kamusal mal ve hizmetlerin değerleri de dahildir.

şimdi sormak gerekiyor hangi rakam kişi başına düşen milli geliri daha iyi temsil ediyor? 18 bin 256 lira ya da son bir yıllık dolar fiyatı ortalamasıyla hesaplarsak 10 bin 119 lira mı; 13 bin 877 lira veya da 7 bin 690 dolar mı?