orbiton

değişik ülkelerden bir grup fizikçi tarafından ilk kez gözlemlenen ve katı maddelerdeki elektronların yarattığı üçüncü tip (diğerleri holonlar/chargonlar- ve spinonlar) parçacık benzeri (quasiparticle) ayrışma biçimi. deney nature dergisine geçen yıl sunulmuş ve henüz yayımlanmıştır (http://www.nature.com/nat...ent/full/nature10974.html).

normalde -artık "normal" ne demekse- katı maddelerdeki elektronlar kendi içsel dönüşlerine, elektrik yüküne ve yörüngesel açı devinirliğine (orbital angular momentum) sahiptir. bazı özel durumlarda (yani bu "normal" durumun dışına çıkıldığında) bir grup elektron bu normal koşullarda sahip olduğu temel özelliklerden herbiri birisini taşıyan parçacık benzeri üç adet (quasiparticle) yapıya bölünür. ya da elektronlar o şekillerde ifade edilir diyelim. şimdiye kadar holonlar(ya da chargonlar) elektrik yükü, spinonlar dönüş özelliği taşıyan parçacık benzerleri olarak ayrışmaları incelenmişken, artık orbitonlar'da yörüngesel açı devinirliğini taşıyan parçacık benzeri olarak gözlemlenmiştir.

sözkonusu deney 1d zinciriyle kurulmuş Sr2CuO3 bakır okside yüksek çözünürlü ve yoğunluklu x-ray ışınları vererek gerçekleştirilmiştir. elbette deneye tabi tutulan materyalin atomları düzgün bir dizilim sağlamak için mutlak donma noktasına kadar soğutulmuştur, ancak esas amaç, daha yüksek ısılarda süper iletkenliği gerçekleştirmeye aday bakır temelli bileşimlerin quantum doğasını anlayabilmektir. (deneyin ayrıntıları adına nature dergisinden daha az teknik bilgi için: http://physicsworld.com/c...8/introducing-the-orbiton).