tulpar

kazakistan devlet armasına tema olan türk mitolojik unsur.

görsel

nasıl ki yunanlıların pegasus'u varsa bizim de tulparımız var...

--spoiler--
Türk destanlarında atlar da sahipleri kadar olağanüstü özelliklere sahiptirler. insan dilinden anlayan ve insan gibi konuşabilen atlar, çoğu zaman sahiplerini tehlikelerden korurlarveölümdenkurtarırlar.Uçma yeteneğine sahipolan bu atlar eski Türkdestanlarında Tulpar adıyla bilinirler.

Başkurt inançlarına göre Tulpar adı verilen kanatlı atın kanatlarını hiç kimse göremez.Tulpar kanatlarını,yalnız karanlıkta,büyük engelleri ve mesafeleri aşarken açar. Eğer birisi tarafından Tulpar'ın kanatları görülürse, Tulpar'ın kaybolacağına inanılır

Başkurtların kahramanlık destanı olan Ural Batır'da ata tapınmanın izleri korunmuştur. Bu destanda,Tulpar adı verilen kanatlıatlardan olan Akbuzat ve Sarat, gökyüzünde yaşayan tanrısal atlardır. Akbuzat, Göklerin hâkimi Samrav'ın karısı Koyaş'tan (Güneşten) doğmuş olan kızları Humay'ın kutsal atıdır. Sarat ise, Samrav'ın Ay'dan doğmuş olan kızı Ayhılu'nun atıdır. Ural Batır ve Akbuzat rivayetlerinde dev at Akbuzat, kahramanların koruyucusu ve yeryüzündeki atların neslini devamettiren aygır rolünde ortayaçıkar(Sagitov1986:125).

Başkurt rivayetlerine göre, Büyükayı'nın endıştaki ikiyıldızı semavi atlar olup, adları Buzat (Boz at) ve Sarat (Sarı at) olarak bilinir (Sagitov 1986: 125). Karaçay Malkar folklorunda da Küçükayı'nın iki yıldızı Sarı aygır ve Toru (Doru) aygır adlarıylatanınır (Tavkul2000:100).

Eski Türk destanlarınınTulpar adını taşıyan uçan atmotifine KuzeyBatıTürk lehçelerinin hemen hepsinde ve Uygurca'da rastlamak mümkündür.Tulpar adlı uçan at idil Ural'da Başkurtlar ve KazanTatarlarıarasında,OrtaAsya'da Kazaklar,Kırgızlar, Altaylar, Karakalpaklar arasında olduğu kadar, Kafkaslarda Karaçay Malkarlılar ve Kumuklar arasındada yaşayan en canlı destanunsurudur.

Çeşitli dillerde konuşan Kafkasya halklarının dillerinde ve folklorlarında da Tulpar adının karşımıza çıkması, onların Kumuk ve Karaçay Malkar Türkleriyle girdikleri kültür eletkileşimin bir sonucudur.

KumukTürkçesinde ;
Tulpar dünyanı birevü buççagında busa da,öz yılkısın tabar
(Tulpar dünyanın bir köşesinde olsa da,kendi sürüsünü bulur)

atasözünde tezahür eden Tulpar adı, onların komşuları olan çeşitli Dağıstan halklarının dillerinde de kendisine bir yer bulmuştur. Avar, Lak, Andi, Dargı ve Tabasaran dillerindeTulpar kelimesi yaşamaktadır(Abdullayev1982:2829).

Prof. Dr. Ufuk Tavul Ankara Üniversitesi
--spoiler--