kavad

ismi kubad veya kawad olarak da yazılan, 488-531 yılları arasında yaşamış, 488 - 531 yılları arasında Sasani imparatorluğu'nun hükümdarıdır (birinci kavad). babası birinci firüz, Ak Hun imparatorluğu'na ezici bir şekilde yenildiği 484 Herat Savaşında savaş meydanında kahramanca ölmüştü. söylenilen o ki bu savaşta kraliyet ailesinden sadece 2 kişi hayatta kalabilmişti o da firüz'un 30 oğlundan 1'i olan kawad ve Zareh'ti.

amcası, kawad daha ergenlik çağındayken tahtını gaspetmişti. kardeşi zareh ayaklandı ama öldürülmesiyle bu isyanını bastırabildi amcası balaş. derken kawad ak hun imparatorluğundan tahta gelmesi için yardım istedi. ak hun imparatoru'nun kızıyla evlenmesi karşılığında destekli bir isyanla amcası balash'ı kör ettirerek cezalandırdı ve tahta oturdu.

derken o dönemlerde mazdek (mazdak) adında manici sosyalist (belkide tarihteki ilk komünist) bir din reformcusu çıktı. fikri her ortamda eşitlikti. bu anlamda özel mülk kavramına karşı çıkmaktaydı. ayrıca peygamber olduğunu ileri sürüyordu. o dönemler halkın soyluları ve zerdüşt rahipler zenginlik ve bolluk içinde yaşarken halk sefildi. bu yüzden hızla destek topladı bu fikir. kawad da bu fikri tahtına göz dikmiş olan soylulara karşı bir koz olarak kullanmak istedi ve mazdek'in öğretilerini destekledi. mazdek kadınlarında o anki zamanlara mal gibi alınıp satıldığını görmüştü. bu anlamda bu alım satımın bahanesi olan evlilik veya aile kurumlarını kaldırmak istedi. kavad bu fikrini desteklediğini göstermek adına eşiyle mazdek'in birlikte olmasını sağladı. bu reforma karşı çıkan ve kavad'ı kendi çıkarlarını korumak amacıyla ''ahlaksızlıkla'' suçlayan zenginler onu tahttan düşürüp hapse attılar.

hapisten kaçan kavad yine ak hunlara sığınır. onlarla yaptığı anlaşma sonucu onlara haraç vermeyi kabul eder , ayrıca roma'ya karşı hunlarla birlikte savaşmayı kabul eder ve böylece 30 bin kişilik bir türk ordusu eşliğinde tekrar tahta çıkarılır. kavad 2. krallık döneminde türklerin de gazıyla roma'ya savaş açar.

502'de kubad aniden saldırdı ve bizans kumandanının ihaneti sayesinde ermenistan'daki theodosiopolis'i (erzurum) aldı. sonra hunlar ve el hira bedevilerinden devşirilmişiş paralı askerlerle viranşehir, harran ve edessa topraklarını işgal eti. kubad'ın müneccimi onu edessa'nın kendisine saldırmaktan vazgeçirdi, çünkü geleceği gösteren işaretler iyi değildi. 503 yılının başında diyarbakır zaptedildi ve doksan yedi günlük kahramanca direnişinin bedeli olarak korkunç bir fiyat ödedi:

verilen bilgiye göre seksen binden fazla insanı kılıçtan geçirdiler.

iran kuvvetlerinin sayısı 52.000 kişiye ulaştığı söylenmektedir. sonbaharda güçlü bir iran ordusu edessa'yı kuşattı. bir avuç edessa'lı şehri kuşatanlara ağır kayıplar verdirerek iranlıları geri püskürttüler. ikinci daha kararlı bir iran saldırısı bizans askerlerinin müdahalesi olmaksızın şehirde bulunan ve sapanlarını kuşanmış olan az sayıda köylü tarafından yine geri püskürtüldü. kubad şehir surlarının dışında kalan kiliseler ve manastırları yıkarak ve civar köyleri yağmalayarak edessalılardan öcünü aklınca almış oldu. diyarbakır ise 505 yılında bizanslılarca geri alındı. bundan kısa bir süre sonrada 506'da bir antlaşma imzalandı savaş bitti.

Onun tahttan indirilip yeniden tahta çıkışı ara­sındaki zamanda zayıf karakterli kardeşi Camasp ülkeyi yönetmiş, sosyal kargaşalar daha da artmıştı. Yine bu sırada Mazdekizm giderek dinî hüviyetini kaybetmiş, siyasî bir hareket haline gelmiş ve güçlenmiştir. Alt tabaka insanları, asilzadelerin ve zenginlerin mallarına elkoyarak, yağmalamışlardı. Fakat bunlar, çok geçmeden aldıklarını geri vermek zorunda kalacaklardı...

529 yılında kralın tahtı önünde düzenlenen bir teolojik tartışmayla Mazdeki öğretisi, ortodoks bir mecusi rahibi tarafından çürütülür. ardından mazdek bunu gururuna yediremeyip kendini asar. aynı yıl Mihrigan Bayramı sırasında Mazdakistlere karşı genel bir katliam düzenledi. Bu katliamdan sonra Mazdek dini bir süre yeraltında faaliyetlerini sürdürür, çok geçmeden unutulup gider. devlet dini orthodox Zoroastrianism (ortodoks zerdüştlüğü) olur.

krallığı döneminde büyük iskender tarafından zarar görmüş kum şehrini yeniden kurmuştur.

günümüzdeki kadın pazarlayıcısı anlamına gelen gavat (kavat) kelimesinin bu kralın kubad (kawad) olan isminden türediği teorisi yanlıştır. çünkü gavat kelimesinin kökeni arapça ḳawwad kelimesinden gelip anlamı ise: muhabbet tellalı, fuhuşa aracılık eden demektir. daha da derine inersek kawd kelimesi arapça: önayak olma, iş bitirme demektir.

gavatlıkta ün yapmış hükümdar.