indeterminizm

canlı-cansız her varlığın özgür iradesinden dem vuran kocaman bir yanılsama. her tanrıya meşrebine göre bir tapınak inşa edip, yine meşreplerine göre hediyelerle kontrol altında tutan antik yunanlıların esrik kafalarında isim bulmuş. ama inanması insan 'öz'üne iyi geldiği için takipçisi hep çok olmuş.

aslında haksızlık etmemek lazım; atomlar ve madde sözkonusu olduğunda varolmaları, hareketleri ve yokoluşları ile ilgili belirsizliği uzay/zaman açısından yadsımak çok da kolay değil. ama insanı ayırmak şart.

öğretilmişlik, formatlanmışlıktan kurtulabilmiş fazla insanla karşılaşmadığımızdan; (kendim için konuşayım) karşılaştığımda farkına varacak algı seviyesinde olmayışımdandır belki.

kuantum fiziği, bulanık mantık, saçaklı mantıkın da hep bu yüzden uydurulduğuna kaniyim ben; iplerini kesmiş kuklalar olduğumuza inanmak sevdasından.

indeterminist bir hayvan, sonuçların nedenlerden bağımsız olduğunu kabul eder. yani bir sonucun oluşabilmesi, sonuçlanabilmesi durumu sadece ve sadece nedenlerin varlığıyla açıklanamaz der. haklıdır da kendileri, ön görülerimizin tahminlerimizin kaçlar defa götlerimiz de patladığını hatırlatırım. eğer gerçektende determinist bir dünyada yaşamış olsaydık belki bir manada böyle sorunumuz olmayacaktı. anlaşılıyor ki sonuçların oluşması hakkında nedenler yetersiz kalıyor. * sonuçları yaratan gerçek neden nediri sorduğumuzda ise kimisi kaotik davranıştan kimisi raslantısallıktan kimiside kaderden dem vuruyor. belkide hiç biri ama bu kavramlardan biri kabul edildiğinde ipleri sıkı sıkıya bağlanmış kuklalar oluyoruz gerçekten.

ajandaya not alınmıştır "saat 19:00 vik vik ile buluşulup nirvanaya ulaşılacak". patron gelir "sunum paftalarının yetişmesi lazım haydar" der, mecburi mesai yani. nirvana bir başka zamana kalır. determinist zannettiğimiz patron indeterminist bir sonuç meydana getirmiştir.indeterminizmin çalıştığını görmek güzel.

demek ki esas olan yok imiş (hiçlik değil, yokluk). amma yine de bütün aidiyetlerimizden kurtulup kaosta skinny dipping bazı bünyelerde ağırlık/soğuk/yalnızlık algı(n)lığı yapabilirmiş. yapsın* yanıldığını bilenle sadece yanılan arasındaki fark bu karmaşada farkedilmez belki. hampadan yaşarız pragmatist, diyalektik, imanlı veya nihilist. ölürken yalnız olacağımızı anladık, ben ölümden sonra elimden bir tutan bulunması ihtimaline hastayım.

(entrymi hakettiği başlığa taşısın için mantıklı sınıflandırmaya hakim yazar aranıyor.)

yadgerekircilik

indeterminizme göre insan davranışlarını etkileyen, belirleyen, sınırlandıran hiç bir şey yoktur. bu nedenle kişinin özgürlüğü bir sınırsızlık içindedir. yani kişi davranışlarını kendisi belirler ve davranışlarının sorumluluğunu üstlenir. kişinin sergilediği davranışı engelleyecek bir güç bulunmaz.

Determinizm görüşüne göre daha mantıklıdır.

Olan her şey için illaki vardır bir nedeni diyerek her şeyden kaçmak ve bunu mantıklı olarak savunmak yerine bir bakıma olayların sorumluluğununu üstlenmektir.