gdo

yakın zamanda çıkmış "biyogüvenlik kanunu"nda belirtildiği üzere ülkemize giren riskli ürünlerde gdo analizleri yapılması zorunludur. ancak bu işin nasıl yapıldığını anlatayım size. gümrüğe riskli ürün grupları (mısır, soya, kanola, pirinç, patates, pamuk, şeker pancarı, papaya ve bunlardan elde edilen ürünler)ithal edildiği ülkeye göre analize alınıp alınmamasına karar verilir. örneğin bu saydığımız riskli ürünler amerika, arjantin gibi gdo'lu ürünler ihraç eden ülkelerden geliyorsa, gelen her 5 üründen 2'si analiz edilir. eğer riskli ürünler gdo üretimi yapılmayan ya da az yapılan ülkelerden geliyorsa analize alınmaz.

şimdi gelelim bu analizlerin nasıl yapıldığına. türkiye'de bu gdo analizlerini yapan şu an için 11 laboratuvar bulunmaktadır. bunlardan 6'si tarım bakanlığına bağlı il kontrol laboratuvarları, 5 tanesi ise özel gıda kontrol laboratuvarlarıdır. ülkemizde şu an için ithaline izin verilen 32 gdo'lu ürün çeşidi bulunmaktadır. bunlardan yaklaşık 17 tanesi için gdo oranı %0,9'un altında ise etikenlenmesi şartıyla ülkeye girişine izin verilir. 15 ürün için ise yüzdesine bakılmaksızın etiketlenmesi şartıyla ülkeye girişine izin verilmiştir. bu gdo'lu ürün çeşitlerinin hangilerinin girişinin serbest olacağı direkt olarak avrupa birliğinin kabul ettiği ürünler dikkate alınarak belirlenmiştir. yani avrupalı bu konuda ne tür bir yasa-yönetmelik uyguluyorsa bizde de aynısı alınıp uygulanmaktadır.

gdo analizi yapan laboratuvarların analiz sonuçlarının güvenilirliği ise şu an için içler acısı durumdadır. gdo anlizleri, bitkinin ya da ürünün dna'sı izole edildikten sonra "real-time pcr" yöntemiyle yapılmaktadır. şu an için bilinen yüzlerce çeşit gdo'lu ürün olduğu için, her birine spesifik primer ve problar hiçbir laboratuvarda bulunmamaktadır. ancak gdo'lu ürünler oluşturulurken kullanılan vektörler genel bazı bölgeler içerir. en fazla kullanılan ortak elementler: 35s-promoter, nos-terminatör, fmv-promotor bölgeleridir. dolayısıyla ilk önce bu elementlere spesifik primerler (küçük dna parçaları) kullanılarak analiz edilen üründe bu elementlerin olup olmadığı belirlenir. eğer bu elementler saptanamazsa ürün gdo'suz kabul edilir. ancak bu elementlerin dışında elementler içeren gdo çeşitleri de bulunduğundan hiç bir zaman gdo'lu ürünlerin tamamı belirlenememektedir. ülkemizdeki laboratuvarlarda ise real-time pcr teknolojisine hakim kişiler istihdam edilmemektedir. genelde çalışanlar ziraat mühendisi, gıda mühendisi ve veteriner hekimlerdir. bu meslek grupları ise biyoloji ya da biyoteknoloji background'una sahip olmadıklarında çoğunlukla analiz sonuçları yanlış verilmektedir.

kişisel olarak gdo'lu ürünlere karşı olmasam da, asıl mesele ne yediğimizi bilmemiz olduğundan bu tür analizlerin güvenilir biçimde yapılması gerektiğini düşünüyorum. ancak ülkemizin bu konuda kat etmesi gereken uzun mesafeler var maalesef...