adolesan dönem

adolesan dönem, latince adolescentia=gençlik, modern insan yaşamında jüvenil dönemi ve puberteyi takip eden bir yaşam dönemidir. adolesan dönemin uzunluğu modern insan popülasyonlarının özelliklerine göre değişir. adult iskelet gelişimi, diş gelişimi ve seksüel gelişimin bitmesiyle birlikte bu dönem de biter. sıklıkla 17 ile 25 yaş arası olduğu kabûl edilir. adolesanlığı tanımlayan karakteristikler olarak boyda belirgin uzama (bu özellik filogenetik açıdan yüksek primatlar arasından modern insana özgü kabul edilir, insan dışı birkaç primat türünde de kraniyofasyal boyutlarda bir artış söz konusudur) ve kütle artışı (pek çok primat türüyle ortaktır) görülür. bu değişimin şiddeti ve süresi coğrafî farklılıklara bağlı olarak modern insan popülasyonları arasında önemli varyasyonlar gösterir. modern insan dişilerinde menstrüasyonun başlangıcı (menarş) genellikle büyüme hızının peak yaptığı ilk bir sene içerisine denk gelmekle birlikte bu dişiler ilk birkaç sene içinde adolesan subfekundite yaşarlar. bu dönemde menstrüal siklus düzensizdir ve yumurtlama periyotlarında aksama yaşanması olasıdır. modern insan erkeklerinde seksüel matürasyon büyüme hızının peak yaptığı dönemin öncesine rastlar; fakat modern insan erkeğinde ikincil seksüel karakteristiklerin oturması ve sergilenmesi çok daha uzun bir süre içinde olur. biyolojik cinsiyetler arasındaki bu olgunlaşma farklılıkları, yaklaşık olarak aynı yaşta bulunan bir erkek ve dişi arasında yetişkin davranış sergileme bakımından farklılıklar ortaya çıkarır. bu dönemde aynı yaştaki bir dişi, bir erkeğe göre daha çok yetişkin gibi davranma eğilimindedir. bu davranışsal niteliklerin evrimsel kökenine dâir anlamlı açıklamalar getirilmiştir. teoriye göre bu durum, her bir sekse ait toplumsallaşan modern insanlarda sosyal, ekonomik ve cinsel açıdan birtakım adaptasyonlar barındırmaktadır. adolesan dönemin hem arkaik hem de anatomik açıdan modern insanlarda evrimleşmiş olabileceğine dâir kuramlar geliştirilmiş olup bunun kesin olarak hangi dönemde farklılaştığını kestirmek güçtür. nesli tükenmiş insan türlerinde, hominin ailesinde ve diğer primatlarda modern insanlarla adolesan dönem bakımından gelişim farklılıkları üzerine tartışmalar devâm etmektedir.