kadına karşı ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi

kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi (cedaw) birleşmiş milletler genel kurulu tarafından 1979'da kabul edildi, 1981'de sözleşme biçimini aldı. türkiye cedaw'ı 1985 yılında imzaladı; ama yasalarımızda sözleşme ile çelişen hükümler olduğu için, iç hukukta gerekli düzenlemeler yapılıp aykırılıklar giderilene kadar olmak kaydıyla belgeye bu noktalarda çekince koydu. türkiye, yeni yasa taslaklarının hazırlanması üzerine çekincelerini 1999 yılında kaldırdı. yeni medeni kanun 2002 yılında yürürlüğe girdi; ceza kanunu taslağı üzerindeki çalışmalar henüz devam ediyor. kadının insan haklarının korunması ve geliştirilmesi için uluslararası platformda kabul edilen bazı normları tanımlayan kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi;

devletleri, kadınlara karşı ayrımcılığın ortadan kaldırılması için somut adımlar atmakla yükümlü kılar,
devletleri, bütün diğer kişi, örgüt ya da kuruluşların kadınlara karşı ayrımcılık yapmasını önlemekle görevlendirir,
devletleri bağlayıcı niteliktedir.
sözleşmeye taraf devletlerin sayısı haziran 2002 itibariyle 170'dir. sözleşmenin kabulü, bu ülkelerin kadınlara yönelik ayrımcılığı önleyen bir politika uygulamalarını ve kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi'ne düzenli olarak rapor vermelerini zorunlu kılmaktadır.

kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi her yıl toplanarak üye ülkelerin raporlarını inceler ve gerekirse birleşmiş milletler'e önerilerde bulunur. komite ayrıca incelenen ülkelerdeki sivil toplum örgütlerinden de kadınların durumu, koşullar ve kritik sorunlarla ilgili bağımsız bilgi alır. 1997 yılında, türkiye'nin gözden geçirilme süreci için kadının insan hakları projesi, mor çatı kadın sığınağı vakfı ve eşitlik izleme komitesi tarafından böyle bir rapor hazırlanmıştır.

cedaw ihtiyari protokol

kadına karşı her türlü ayrımcılığı önleme komitesi'ne yasal başvuru için protokol (ihtiyari protokol)

kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi'nin imzalanmasından bu yana 20 yıl geçti. bu süre içinde, çoğu devlet sözleşme çerçevesinde kadınlara verdiği sözleri tam olarak yerine getirmedi. bu gerçeğin ışığında ve uluslararası insan hakları sözleşmeleri ile diğer belgelere dayanarak, 1999 yılı ekim ayında, birleşmiş milletler genel kurulu, kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi'ne ek bir protokol benimseyerek üye ülkelerin onayına sundu. ihtiyari protokol diye adlandırılan bu belge, taraf devletlerin yargılama yetkisi altında bulunan bireyler ve gruplara sözleşme'de yer alan hakların ihlal edildiği durumlarda kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi'ne hukuki başvuru yapabilme yolunu açmaktadır. iç hukuk yollarının tükenmesi veya çok zaman alması durumunda yapılabilen başvurunun açık ve doğru temellere dayandırılmış olması ve sözleşme hükümlerine uygun olması gerekmektedir.

kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi'ne yasal başvuru için protokol 22 aralık 2000 tarihinde birleşmiş milletler nezdinde yürürlüğe girmiştir. ancak, protokol'ün geçerli olabilmesi ve kadınlar tarafından kullanabilmesi için bir ülkenin şu şartları yerine getirmesi gerekmektedir.

kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi'ni imzalamış olmak,
kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi'ni onaylamış olmak,
kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi'ne yasal başvuru için protokol'ü imzalamış olmak,
kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi'ne yasal başvuru için protokol'ü onaylamak.
türkiye'nin 8 eylül 2000'de imzaladığı protokol, türkiye büyük millet meclisi tarafından 30 temmuz 2002'de onaylanarak türkiye'de de kadınların bu başvuru olanağından yararlanmasının yolu açılmıştır. hem bu protokolun imzalanmasında hem de daha sonra meclis tarafından onaylanmasında ülkemizde kadın konusunda çalışan sivil toplum örgütleri tarafından yapılan çalışmaların ve düzenlenen kampanyaların önemli rolü olmuştur.

10 aralık 1999 dünya insan hakları günü'nde imzaya açılan kadına karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi komitesi'ne yasal başvuru için protokol, üstünden bir sene geçmeden 60'dan fazla ülke tarafından imzalanmış, 10'dan fazla ülke tarafından da onaylanmıştır. eylül 2002 itibariyle, protokol'ü imzalayan ülke sayısı 75'e, onaylayanların sayısı ise 45'e çıkmıştır.