şeyh bedreddin

15. yy'da yaşamış olan isyancı zat. önceleri mustafa çelebi'nin yanında yer alan şeyh bedrettin(simavne kadısı oğlu) mustafa çelebi tahtı kaybedince, etkili ve güçlü olduğundan dolayı mehmet çelebi tarafından iznik'e sürülmüştür. sonrası ise herkesin bildiği gibi isyan etmiş, halk ona katılmış fakat sarayın damızlık it sürüleri tarafından yenildi. idam edildi.

kendi eseri olan varidat' ı iyi incelemek lazım. kimileri varidatta yazılanların teolojik amaçla yazıldığını ve bu yüzden devrimciler tarafından savunulmaması gerektiğini söylemektedirler. biraz dikkatli bakılırsa esere; ayrıntıları görebiliriz aslında. günümüz anlamındaki bilimsel sosyalizmle pek alakası olmayan şeyh'in görüşleri, ütopik sosyalizmin güzel bir örneğidir. ideolojisi teolojiye dayanıyor gibi gözükse de; günümüz materyalist anlayışına uymaktadır.bunu açıklamak gerekirse, şöyle yazar bedrettin eserinde: "Tanrı özüyle yaratılanlardan biridir, arada varlık ve oluş bakımından bir ayrılık yoktur. Evren yaratılmamıştır ve yok olmayacaktır. ilahi irade yanlış yorumlanmıştır. Çünkü gerçek Tanrı iradesi bir varlığın özünde olan oluş gücüyle sınırlıdır. Ölümden sonra dirilme olmadığı gibi, cennet ve cehennem bir kavram olmaktan öteye geçmez."

Günümüzün öznel idealistleri ile materyalistleri arasında yer alan bir felsefi görüşşere sahiptir. Ruhun yalnızca insanla var olabileceğini ve ölümüyle yok olacağını belirtir. Burdan yola çıkarak her bireyin özünde eşit olduğunu ve toprağın eşit bir biçimde dağıtılmasını gerektiğini savunmuştur. Sınırların kalkması gerektiğini her insanın kardeş olduğunu iddia etmiştir. kadınların halkın ortak malıdır iddiası komik. böyle bir görüşü savunmadığı gibi kadın erkek eşitliği dile getirmiştir.

her şeyden öte iyi değerlendirilmesi gerekn biridir şeyh bedrettin. dünya henüz bilimsel sosyalizm ile tanışmamışken ütopik sosyalizme yakın görüşler savunmuştur. bu toprağın içinden gelen bir isyancıdır, devrimcidir. "yarin yanağından gayri her şey her yerde hep beraber diyebilmel için" yapmıştır her şeyi.

"madem ki bu kerre mağlubuz,
netsek, neylesek zaid
gayrı uzatman sözü.
madem ki fetva bize ait
verin basak bağrına mührümüzü."