uludağ sözlük te sıkça yapılan dil yanlışları

  1. 1.
    değerli uludağ sözlük yazarları, sizin okuma ve yazma zamanınızdan biraz çalarak size son zamanlarda giderek artan dil yanlışlarının asıllarının ne olup ne olmadığını elimden geldiğince anlatmaya çalışacağım.
    az önce belirttiğim nedenden dolayı zamanınızı çaldığım için özür dilerim.
    zamanınızı daha fazla almadan konu başlıklarına değinmek isterim:

    1) "-de" ekinin, "de" bağlacının ve "de" ilgecinin yazımı
    "-de" eki adların bulunma durumununda olduğunu belirtir. bu ek sözcüğe bitişik yazılır ve bitiştiği sözcüğe ünsüz ve ünlü bakımından uyar. * ev-de, okul-da, iş-te, sokak-ta...

    "de" bağlacının işlevi, birlikte kullanıldığı sözcüğün kavramını daha öncekine katmaktır. ilgeç görevindeki "de" sözcüğü de "de" bağlacı gibi ayrı yazılır.
    bağlaç ya da ilgeç görevinde bulunan "de" sözcüğü ünlü uyumuna uyarak "da" sözcüğüne dönüşebilir.
    "de" sözcüğünün, ünsüz bakımından değişime uğrayarak "te" durumuna gelmez. * "bu çocukda çok akıllıydı."---->yanlış
    "bu çocukta çok akıllıydı."------->yanlış
    "bu çocuk ta çok akıllıydı."------>yanlış
    "bu çocuk da çok akıllıydı."------>doğru

    "-de" eki ve "de" sözcüğünün yazımı birbirine karıştırıldığı durumlarda şu kural uygulananbilir:
    bir tümcede "de" kaldırıldığında anlam yönünden bozukluk ortaya çıkmıyorsa o "de" ayrı yazılmalıdır. eğer anlamda bozukluk çıkıyorsa o "de" birleşik yazılmalıdır.

    "ya da" bağlacındaki "da", yukarıda anlatılan kurala göre ayrı yazılmalıdır.

    2) "-ki" ekinin ve "ki" bağlacının yazımı
    "-ki" eki, eklendiği sözcüğü tek başına ya da kimi zaman "-de" ekiyle birleşerek sıfat görevine sokar; sözcüğü bitişik olarak yazılır. * akşam-ki yemek, sabah-ki iş, evde-ki para, çarşıda-ki hesap...

    sözcükleri, tümceleri birbirine bağlayan "ki" bağlacının ünsüzü ve ünlüsü değişmez; bu bağlaç ayrı yazılır. * "sen ki beni tanırsın, ben bunu yapar mıyım?"

    3) bileşik eylemlerin yazımı
    a- "etmek", "olmak" ve "eylemek" eylemleri bileşik eylem oluştururken şu durumlarda kendisinden önce gelen ada bitişik yazılır:
    arapça ya da farsça kökenli "af", "hal", "haz", "his", "ret", "sır", "zan" gibi tek heceli adlarla bileşirken adda ünsüz türemesi olur.
    af-f-etmek, hal-l-olmak, haz-z-etmek, his-s-etmek, red-d-olmak, sır-r-olmak, zan-n-etmek...

    arapça ya da farsça kökenli "devir", "emir", "fetih", "hapis", "kahır", "kayıp", "sabır", "seyir", "şükür", "zehir" gibi iki heceli adlarla bileşirken adın ikinci hecesinde hece düşmesi olur. * devir olmak--->devrolmak, emir eylemek--->emreylemek, fetih etmek--->fethetmek, hapis olmak--->hapsolmak, kahır olmak--->kahrolmak, kayıp etmek--->kaybetmek, sabır eylemek--->sabreylemek, seyir etmek--->seyretmek, şükür etmek--->şükretmek, zehir olmak--->zehrolmak...

    tek heceli türkçe sözcükler "etmek", "olmak", "eylemek" eylemleriyle bitişik yazılmaz. * var olmak, yok etmek, söz etmek, sağ olun...

    tek heceleri olmalarına karşın kimi arapça ve farsça kelimeler de "etmek", "olmak", "eylemek" eylemleriyle bitişik yazılmaz. * hak etmek, dert etmek, fark etmek, def etmek, arz etmek, rica etmek...
    başlangıçtan beri bileşik eylem olarak kullanıldığı için "mahvetmek" ve "mahvolmak" bitişik yazılır.

    b- "bilmek", "vermek", "kalmak", "durmak", "yazmak", "gelmek" eylemleriyle kurulan bileşik eylemler bitişik yazılır. * gör-e-bilmek, anla-(y)-a-bilmek, gör-ü-vermek, bak-a-kalmak, gid-e-durmak, ol-a-gelmek...
    "durmak" eylemi "-ıp" ekli eylemsilerle bileşik eylem kurunca ayrı yazılır: gid-ip durmak, al-ıp durmak...

    4) sıkça yanlış yazılan tamlamalar ve sözcükler
    a- ikincisi gösterme durumu eki almış sözcükten oluşan ikilemeler ayrı yazılır. * (bkz: yan yana)
    (bkz: baş başa)
    (bkz: omuz omuza)

    b- "hiç bir" yazımının doğrusu "hiçbir" yazımıdır.

    c- "her" sözcüğüyle tamlama oluşturan sözcükler ayrı yazılır. *
    (bkz: her şey)
    (bkz: her yer)
    (bkz: her zaman)

    d- "şey" sözcüğüyle tamlama oluşturan sözcükler ayrı yazılır. *
    (bkz: bir şey)
    (bkz: hiçbir şey)
    (bkz: her şey)

    e- "ya da" bağlacı önceden anlatılmış olduğu gibi ayrı yazılır.

    f- "veya" bağlacı bitişik yazılır.

    g- "şuan" yazımının doğrusu "şu an" yazımıdır.

    h- "okadar" yazımının doğrusu "o kadar" yazımıdır.

    ı- "herhangibir", "her hangi bir" ve "her hangibir" yazımının doğrusu "herhangi bir" yazımıdır.

    j- "hiçkimse" yazımının doğrusu "hiç kimse" yazımıdır.

    k- "bir çok" yazımının doğrusu "birçok" yazımıdır.

    l- "bir kaç" yazımının doğrusu "birkaç" yazımıdır.

    m- çoğul bir sözcükten önce gelen "birtakım" bitişik yazılır. * (bkz: birtakım/@hunlu)

    5) sayıların yazımı ayrı olmalıdır. * onaltıncı-------------->on altıncı
    onsekiz------------------>on sekiz
    bindörtyüzeliüç------>bin dört yüz elli üç

    6) "mi" soru ilgecinin yazımı
    "mi" soru ilgeci, kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılır; ilgecin ünlüsü, önceki sözcüğün ünlüsüne kalınlık ile incelik ve düzlük ile yuvarlaklık açısından uyar. * "iyi mi?", "hasta mı?", "uygun mu?", "üzgün mü?"...

    eylemin çekimlerinde "mi" ilgecinden sonra gelen ekler, ilgece bitişik yazılır ve ünlüleri sözcüğün ünlülerine uyar. * "iyi misiniz?", "hasta mıydı?", "geliyor musun?", "olur muymuş?"...

    7) "şeysi" yazımı yanlıştır, ilgili kavramı karşılayan "şeyi" sözcüğüdür. * (bkz: şeysi/@hunlu)

    8) sözcüklerin yazımında yapılan karakter yanlışları
    a- arapça ve farsça kökenli kimi sözcüklerin yalın durumunda sonda bulunan "d" harfi "t" harfine, "b" harfi "p" harfine dönüşür. * ahmed---->ahmet
    üstad-------->üstat
    sebeb-------->sebep

    b- "hastahane" yazımının doğrusu "hastane" yazımıdır.

    c- "direk" yazımının doğrusu "direkt" yazımıdır.
    fransızca olan "direct" kelimesinin yerine türkçe olan "doğrudan" sözcüğünün kullanılması önerilir.

    d- "herkez" yazımının doğrusu "herkes" yazımıdır.

    e- "orjinal" yazımının doğrusu "orijinal" yazımıdır.
    fransızca olan "original" kelimesinin yerine türkçe olan "gerçek" ya da "özgün" sözcüğünün kullanılması önerilir.

    f- "entellektüel" yazımının doğrusu "entelektüel" yazımıdır.
    fransızca olan "intellectuel" kelimesinin yerine türkçe olan "aydın" sözcüğünün kullanılması önerilir.

    9) başlık açılırken sıkça yapılan yazım yanlışları
    a- kısaltmalardan sonra gelen ekler ile kısaltma arasına bir tane boşluk bırakılmalıdır.

    b- uludağ sözlük'ten söz edildiğinde "uludağ sözlük'te" yazımı kullanılmalıdır. eğer başlık elli karakterden fazlaysa "sözlük'te" kullanımı da kullanılabilir.

    c- elli karakter sınırını aşılmadığı sürece kısaltmaya değil kısaltmanın açık durumuna başlık açılmalıdır.

    d- arapça ve farsça tamlamalar için başlık açılırken "-" karakteri yerine boşluk kullanılmalıdır.

    10) noktalama işaretleriyle ilgili sıkça yapılan yanlışlar
    a- kısaltmalardan sonra gelen ekler ile kısaltma arasına kesme işareti konulmalıdır.

    b- "ve", "veya", "ya da" gibi bağlaçlardan önce ya da sonra virgül konulmamalıdır.
    287 32 ... hunlu
entry'i yoruma kapat
    1.
  1. Sınava hazırladın eyvallah.