teizm

tanrıya inanma anlamına gelir ve tanrıyı reddeden ateizme karşıt görüş üretir. teizm, tanrının varlığını ve onun evrenin yaratıcısı, koruyucusu ve egemeni olduğunu kabul eden dini felsefedir. bu görüşe göre tanrı, dünya ile sürekli ilişki içindedir. evrende olup biten her şey tanrı iradesi ile meydana gelmektedir. tanrının varlığını akıl yoluyla kanıtlamak için kanıtlar ileri sürmüştür. 5 kanıt ortaya atmıştır. birincisi ontolojik kanıt, ikincisi kozmolojik kanıt, üçüncüsü düzen ve amaç kanıtı, dördüncüsü ahlaki kanıt, beşinci ve son kanıt ise dini tecrübe kanıtıdır.
ontolojik kanıt: ilk kesz ortaya süren St. Anselmus'tur. tanrıyı tasarlanabilen en yetkin, mükemmel varlık olarak tanımlar. tanrıdan daha büyük ya da daha mükemmel bir varlık tasarlanamaz. yetkin bir varlık varolmadığı takdirde yetkin olamaz. tanrının varoluşu, tanrı tanımından zorunlu olarak çıkarılmaktadır. bu görüşü descartes te benimser. kozmolojik kanıt: ilk neden kanıtı oalrak da bilinen kanıttır ve nedensellik ilkesine dayanır. hiçbir şey nedensiz olamaz, var olan her şeye mutlak olarak kendisinden önce gelen bir şey neden olmuştur. kozmos(evren) da bu şekildedir.neden sonuç ilişkisindeki sonucun ilk nedeni tanrıdır. düzen ve amaç kanıtı: çevremize baktığımızda her şeyin kendi işlevini yerine getirebilecek şekilde detaylarıyla düzenlenmiş ve ayarlanmış olduğunu belirtir. bu durum bir yaratıcının var olduğunun kesin kanıtıdır. düzen ve amaç kendi kendine ortaya çıkmaz, belli bir amaca hizmet eder. irade sahibi tanrı tarafından gerçekleştirilir. ahlaki kanıt: tanrı olmasaydı her şey mübah olurdur. iyi ve kötünün bir anlam ifade edebilmesi için karşıtlıkların görülebilmesi gerekir. iyi ve kötünün karşılığının teminatı ise tanrıdır. dini tecrübe kanıtı: bir çok insan tanrının varlığının kanıtı olarak iç duyguları ve sezgilerine başvurmaktadır. mevlana, yunusemre gb. düşünürler bu gruba girer. tanrıyı ispat etmeye gerek yoktur. o zaten sezgiyle kavranabilir.