farmakovijilans

ilaçların kullanımı ile ilgili potansiyel güvenlik tehditlerini tespit ve müdahale etmeyi amaçlayan hizmet, bilim dalı diyebiliriz.
Kelime Kökeni “Pharmakon” (yunanca) “ilaç” ile “Vigilare” (latince) “uyanık olmak”
Bu tematik ama önemli konu hakkında hiçbir interaktif sözlükte doğru düzgün bilgi yok. Ondan sonra aktarlar, altarnatif tıpçı zırtapozlar ve popülerite ile ilaç ve aşı karşıtı yazılardan para kazanan yazarların kucağına oturuyorsunuz.
Evet hiçbir ilaç tamamen masum değildir. Ama su da masum değildir. Çok su içersen su zehirlenmesinden geberebilirsin. O nedenle doktor kontrolünde belirtilen dozda kullanıyorsun ilaçları. Ve Farmakovijilans diye bir hizmet var.
Farmakovijilansı anlaşılabilmesi için ilaçlarda ortaya çıkan “advers reaksiyon” olayını bilmek lazım. “advers reaksiyon” ilaca karşı gelişen zararlı ve amaçlanmayan etkidir. Burada kullanma talimatına uygun kullanım yada talimat dışı kullanma veya sağlıkçının maruz kaldığı etki dahil tüm amaç dışı etkilerden söz ediyoruz.
Advers reaksiyonu, Yan etki ile karıştırmamak lazım. Yan etkiler olumlu ama ilaçtan beklenmeyen etkilerde olabilir. Buna en meşhur örnek, Mavi mucize viagradır. ilaç kalp hastalıkları için geliştirilmiş fakat bugün pek çok erkeğe yatakta uzatmaları oynama hakkı vermektedir. Yada hiç forma şansı bulamayanlar ilaç sayesinde sahalarda fırtına ya dönüşebilmektedir. Daha önce vulva önlerinde hüsranla biten seferler, mavi mucize sayesinde vajinanın sıcak derinliklerine yol alma fırsatı vermiştir nice penislere…
Biraz seks konuşup ilginizi devam ettirebildiysem konuya döneyim
ilaç endüstrisi sıkı kurallara tabi bir sektördür ve bunlar insan hayatlarına mal olmuş yaşanmış acı tecrübelerin sonucudur. kurallara ve uluslararası denetimlere tabidir. Bunlara kısaca GMP denir. (gmp yi ayrıca başlığına yazarım). Farmakovijilans bu acı tecrübeler sonrası ortaya çıkmıştır.
Bir iki örnek:
1937 de dietilen glikol içeren “sülfonamid eliksiri” isimli ilaç abd’de bir haftada 353 hastadan 34’ü çocuk 105’inin ölümüne sebeb olmuştur. Bu olay sonrası Başkan Roosevelt “sizi de yapacağınız işide …” demiş ve meşhur FD&c yasasını çıkarmıştır.
Diğer olay hepimizin bildiği “Thalidomide” (bunuda başlığında ayrıca yazarım burada özet geçeyim). Hamilelerde bulantı ve uyku problemi için geliştirilen bu ilaç 1961 de 12bin bebeğin Fokomeli (gelişmemiş uzuvlu) doğmasına sebep olmuştur ve sadece 5bini yaşayabilmiştir.
Bu olay sonrasında da irili ufaklı problemler olmuştur ama 1961 sonrası artık ilaç endüstrisi global anlamda gmp ve dolayısı farmokovijilans kurallarını uygulamaya geçmiştir.
Bu advers olaylar ilk başta bahsettiğim zırtapozların mastürbasyon konusu olsa da, ilaç endüstrisinin acı gerçeği ve bugün pek çok insanın sağlığına kavuşmasında km taşıdır.

farmakovijilans için; Advers etkilerin ve beşeri tıbbi ürünlere bağlı diğer muhtemel sorunların saptanması, değerlendirilmesi, tanımlanması ve önlenmesi ile ilgili bilimsel çalışmalar tanımını tekrarlayıp kapatayım.