islam ve yalan

islam'da yalan büyük günahtır. ancak gerekli yerlerde söylenmesi caiz, hatta vacip olur.

imam nevevî kitabı el-azkar'da der ki: ''eğer bir şahıs zalim bir kişiden kaçıyorsa, diğer kişinin onu öldüreceği zannına kapılırsanız, o kişiyi korumak için 'nereye gitti görmedim' demeniz vaciptir.'' burada sen bir tribe girip, ''ben doğru sözlüyüm lan'' moduna girersen, olayların müsebbibi sen olursun.

veya bir kişide emanet varsa, bir hırsız orada ondan emaneti istese, yalan söyleyerek yerini bilmediğini söylemesi vaciptir. nitekim o mal hem onun değil, onun olsa bile zaruret var. fıkhın şu kaidesi meşhurdur: ''zaruret, haramı helal yapar.'' bu işte kafir, müslüman ayrımı yapılmaz.

şimdi bir örnek verelim, sen bir müslümansın. karınla yemek yiyorsun, evde misafirler var. evde şen şakran bir ortam var. yemek güzel değil ancak. karın sana sordu, ''yemek nasıl kocacığım?''. şimdi 'ben müslümanım, yalan söylemem caiz değil' tribine giren bir müslüman yalan söylemeyerek, ''çok kötü olmuş'' derse, o kadıncağız o kadar kişi içinde kötü duruma düşer. itibarı sarsılır. burada ''eline sağlık'' deyip susmak bediüzzaman'a göre vaciptir. imam nevevî gibi bir kısım islam alimleri de, ''tevriyeli konuşarak'' yalan söylemenin caiz olduğunu ifade ederler. hatta tevriye olsa da olmasa da bu caizdir görüşü hakimdir.

imam gazzalî, iyi-kötü mefhumunu şöyle açıklar: ''yapıldığında güzel bir şey vuku bulacaksa ve o iş şeriata aykırı değilse, o iş iyidir. yapıldığında kötü şey vuku bulacaksa, o iş şeriata uygun da olsa, kötüdür.'' yukarıda örnekten hareketle bir düşünelim; yalan söyleyerek 'güzel olmuş' demek mi daha büyük bir kötülüğe neden olur, yoksa 'kötü olmuş' diyerek doğruyu söylemek mi daha büyük kötülüğe neden olur?

meseleye buradan bakıldığında islam'ın yalanı kötü gördüğü, ancak birkaç durumla caiz bıraktığı rahatça belli olur. hadislerdeki ''yalan olmaz'' ifadesi; ''yalan olur, ancak bundan dolayı günah olmaz'' şeklinde anlaşılmakta olup, muhammed-ül emin adıyla anılan bir peygamberin bu şartlarda yalan söylemeye cevaz vermesi, insafla ve saygıyla karşılanmalıdır diye düşünüyorum.