harun reşit

abbasi halifelerinin en ünlüsüdür. halife mehdi'nin oğludur. rey şehrinde doğdu. ilk öğrenimini bermekoğlu yahya'nın gözetiminde yaptı. genç yaşta azerbaycen'a vali olarak atandı. doğu roma imparatorluğu üzerine iki sefere çıktı. 786'da hükümdar oldu. bermekoğlu yahya'yı geniş yetki ile vezirliğe getirdi. yahya, oğulları fazıl ve cafer'in yardımlarıyla on yedi yıl abbasi imparatorluğu'nu yönetti.
harun reşit'in halifeliği sırasında, suriye, mısır, kuzey afrika, horasan ve daha başka yerlerde çıkan karışıklıklar ve ayaklanmalar güçlükle bastırılabildi. harun reşit, afrikiye valiliğini yılda kırk bin dinar karşılığında ibrahim bin ağleb'e vermeyi kabul etti. ağlebiler 800 yılında bağımsızlıklarını ilan ettiler. daha önce de endülüs'te emevi devleti kurulmuş, magrib'de fas idrisi hanedanı bağımsızlık kazanmıştı. böylece ispanya'da ve bütün kuzet afrika'da abbasilerin egemenliği sona ermiş oldu.
harun reşit, hükümdarlığının ilk yıllarında doğu roma imparatorluğu sınırlarında avasım eyaletini kurdu. 797'de büyük bir ordu ile anadolu'ya girdi. islam ordusu ankara'ya kadar ilerledi. kraliçe iren'in ağır bir vergi vermeyi kabul etmesi koşuluyla barış yapıldı. bu durum nikeforos'un 802'de imparator olmasına kadar sürdü. harun reşit, yeni imparator vergi vermeyi kabul etmeyince, hemen sefere çıktı ve başarı sağladı. bu devlete karşı son seferini 806'da yaptı. islam ordusu ereğli'yi ele geçirdi. nikeforos, daha çok vergi vermek koşuluyla barış yapmak zorunda kaldı.
batılı kaynaklar, harun reşit ile frank kralı şarlman arasında iyi ilişkiler kurulduğunu yazmaktadır. bu kaynaklara göre, şarlman, harun reşit'e değerli hediyelerle birlikte elçiler gönderdi; ondan hristiyanların kutsal kent kudüs'ü serbestçe ziyaret edebilmelerini rica etti. bu istek kabul edilerek dostluk anlaşması yapıldı. harun reşit'te karşılık olarak hediyeler ve elçiler gönderdi. yapılan görüşmelerle aradaki dostluk kuvvetlendirildi. harun reşit'in hediyeleri arasında çok beğenilen ve o zaman avrupa'da bilinmediği söylenen bir çalar saat vardı (bu çalar saat, avrupa'da daha önceden bilinmediği için çok önemli bir hediye olarak görülür. harun reşit dendiğinde akla gelen ilk şeylerden biri bu saat olmaktadır).
harun reşit, horasan'da çıkan bir ayaklanmayı bastırmak için sefere çıktı. tus şehrine gelince hastalandı ve öldü.
harun reşit'in yirmi üç yıllık hükümdarlığı zamanı, abbasi imparatorluğu'nun en parlak dönemidir. uygarlıkta büyük bir ilerleme görüldü. harun reşit, bilime ve sanata değer verdi. sarayında değerli kişileri topladı. bunlar arasında tartışmalar yaptırdı. ticareti geliştirdi. bu dönemin saray hayatını canlandıran bin bir gece masalları, ona doğuda ve batıda büyük bir ün kazandırdı.
harun reşit, son zamanlarında, büyük değer verdiği ve yakın ilişki kurduğu bermekoğullarını çekemediği için devlet işlerinden atmış, bazılarını da öldürtmüştür. onun adalete ve insanlığa uymayan bu davranışı ününü lekelemiştir.