Tarih boyunca hurrilerin, mitanilerin, medlerin, perslerin, iskitlerin, akkoyunluların ve karakoyunluların egemenliğine girmiş bir medeniyetler geçididir dersek tarihe haksızlık etmiş oluruz zira kars uygarlıkların egemenlik sahalarını genişletmek için ele geçirdikleri bir yerleşim yerinden çok daha fazlası.. Görkemli kalesi kimilerine göre beyaz ve narin bir gelin kimilerine göre ise tarihin acımasızlığını heybesinde taşıyan yorgun bir taş yığını..vakanüvistlerce 93 harbi diye lanse edilen 77-78 harbiyle Rus kontr girmiş olan şehir bu tarihten sonra bölge halklarının birbirlerine karşı amansız mücadelesine ev sahipliği yapmıştır. Rusların böl parçala yönet taktiği bu sefer din kisvesiyle kendini göstermiş bölgenin müslüman halklarını Ermenilere ve Ermenileride müslümanlara düşman eden bir konjektür geliştirmiş olan Ruslar bölge halklarını birbirinden ayırmayı da başarmıştır ancak Rusya´ 1917 ekim devrimiyle Lenin önderliğindeki bolşeviklerin eline geçmiştir Lenin ideolojisi gereği Kars işgalini sonlandırmış ve güçlerini geri çekmiştir Kars yine ev sahiplerine kader ortaklarına kaldı peki bu kadim dostlar 93 harbi öncesi olan barışı tesis mi edecekler yoksa Rusların serpiştirdiği düşmanlık tohumlarıyla kaderlerine ihanet mi edecekler?.. Tarihler 1 aralık 1918´i gösterdiğinde sadece Serhad bölgesinde değil ortadoğuda bir ilk yaşanıyor ve bir cumhuriyet hem de sivil anayasası bulunan bir cumhuriyet kuruluyor...Kars Demokratik Cumhuriyeti.. Ne Osmanlı ne Rusya bölge halkları bu kez kendi kaderlerini kendileri tayin etmiş ve adeta bir rüya gerçekleştirmişlerdi fakat bölge serhadın burçlarına yazılan acımasız kaderinden çok fazla kaçamıyor ve bu seferde ingiliz işgaliyle çileli yıllarına geri dönüyor ingilizler kurtuluş savaşı hazırlığında olan Türkiye halklarının gölgesinde şehri Ermenilere bırakarak çekilmiştir çok değil 1 yıl öncesine kadar halkların beraber yönettiği kars şimdi Ermeniler tarafından yönetiliyordu bu durum bölgede tansiyonun yükselmesine ve 1914-1915 olaylarının tekrar yaşanmasına yol açıyordu birbirlerini katliam yapmakla suçlayan iki taraf sıcak çatışmaya başlamıştı çatışmalarda ezidi halkı(bir kürd halkı)da büyük zararlar görmüştür iki tarafta ağır kayıplar vermiş ve bölgenin asli sahiplerinden Ermeniler binlerce yıldır yaşadıkları topraklardan göç etmek zorunda kalmışlardı bölge bu tarihten sonra üç ana damarından bir tanesini kaybetmiştir Türklerin, Kürdlerin ve Ermenilerin yurdu olan Kars artık yoluna bir damarı olmadan devam edecekti..
Peki her 30 ekimde yapılan kutlamalara ne demeli ölünün arkasından kutlama yapıldığı nerede görülmüş? bölge halkları kadim dostlar birbirlerinden nefret eden yaklaşımı terk etmedikçe ve tarihin önünde birbirlerinden af dilemedikçe Serhadın korkunç kaderinden kaçabilirmiyiz kaçamazsak vah halimize....