hırrımiler

iran, azerbaycan sahasında arap hilafetine karşı savaşmış siyasi-askerî güç. hırrımîler batı iran'da yaşayan ve kürt olduğuna inanılan hırrım halkından terkip olunmuştu. bu halktan günümüze pek az eser kalmıştır ve bu eserlerden farsçaya çok yakın bir dil konuşan halk oldukları (pek çok tarihçiye göre kürt) sonucu çıkarılmıştır.

hürremîler, azerbaycan ve kuzey iran'da hilafet ordusu'na karşı mücadele ederken onlarla işbirliği içinde olan hırrımîler batı iran'da hemedan, kum ve ahvaz şehirlerini savunmuşlardır.

babek kalesi'nin düşmesi ve hürremilerin lideri babek hürremi'nin yakalanmasının ardından hırrımîlerin komutanı rüstem hırrımi rey şehrinde parçalanarak öldürüldü. kanlı biçimde bastırılan isyandan sonra hırrımîler zorunlu göçe tabi tutularak suriye, ırak ve kudüs bölgesine yerleştirildiler.

hırrımîler isminin nereden geldiği tarihçiler ve filologlar konusunda ihtilaf konusu olmuştur. bazı dilbilimciler hır sözcüğünün farsça "har"dan (eşek) bozma olduğunu ileri sürerek hırrımîlerin inatçılıkları sebebiyle böylece anıldıklarını savunmuşlardır. tarihçiler ise bu ismin hırrımî erkeklerinin tenasül uzuvlarıyla alakadar olduğunu söylemişlerdir. ("hır" bugün kürtçede penis manasına gelmektedir.) bu iddialarına gösterdikleri delil dokuzuncu asırda tarihçi ibn hamdi'nin tevârih'idir:

"garbî iran'da bir halk mukimdir ki, emsaline az rastlanır. kadınları nazik ve latif, tebessümleriyle maruf; erkekleri hemen istisnasız pehlivan bedenlidirler. harp oyunlarında, ok atmada ve at binmede anadan doğma muvaffaktırlar. iran havzasında hırrımî erkeklerinin zekerlerinden her vakit zikrolunur. yılan misali kıvrak, ejder gibi güçlü, arslan hınçlı olduğunu işittim ki kimi gebe avratlar mezkur canavarı görünce karnındaki bebelerini korkularından düşürürlermiş. allah nazardan saklaya, gazabından koruya..." (tercüme-i tevârih, ibn hamdi, trc. kilisli refet bey, dersaadet, 1312.)