1. 1.
    Cülûs Arapça bir kelimedir ve "oturmak" manasına gelir. Bir padişahın vefatı veya tahttan indirilmesi neticesinde yeni padişahın, tahta çıkma törenidir. Bir manada şehzadelerden birinin padişah olma merasimidir. Cülûs, (bkz: babü s saade) önünde yapılan en mühim ve görkemli törendi.
    Topkapı Sarayı'nın kullanılmadığı dönemlerde dahi cülûs merasimleri bu baba ocağında yapılırdı. Sultan 2. Bayezid'ın 1481'deki cülûsundan, Sultan Vahdeddin'in 4 Temmuz 1918'deki cülûsuna kadar cülûs törenleri burada yapılmıştır. istisna olarak Sultan 5. Murad, Sultan 2. Abdülhamid ve Sultan 5. Mehmed Reşad cülûsları Topkapı Sarayı'nda yapılmamıştır. Sultan 1. Ahmed ve Sultan 2. Mustafa'nın cülûslarında da devlet ileri gelenleri beklenmeden cülûs yapılmıştır. Sultan 5. Mehmed Reşad için Harbiye Nezareti'nde (günümüzde istanbul Üniversitesi Rektörlük Binası) merasim yapılmıştır.
    1 ... imperium turcicum
  2. 2.
    Bâbü's saade önünde son cülûs merasimi. Sultan Vahdeddin tahta çıkıyor... (4 Temmuz 1918)

    cülus töreni

    Cülûs merasimlerinin en hazini ise Sultan Vahdeddin'in cülûsu olmuştur. Kendini birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı tahtında bulmuş olan son padişah, istanbul'a dahi hükmedemez. Üstelik Osmanlı mülkünün yediği darbede de kimse onun fikrini sormamıştır. Kim ne derse desin son padişah hazineyi alıp gitmemiş, gittiği yerlerde de Türkiye devleti aleyhinde faaliyette bulunmamıştır. Bu, sürgündeki hanedanın bir ananesi ve takdire değer tavrıdır. Birinci Büyük Savaş'ın son zamanlarında Vahdeddin'in cülûs ettiği günlerde ingilizlerin ansızın uçurduğu uçaklardan elle bomba atılıyor, başkentte yangınlar çıkıyor, insanlar ölüyordu. Son padişah "Bugün şehri bombalamayacaklar." demiş ve gerçekten de o gün yeni çıkan padişaha saygı olarak şehir bombalanmamıştır. Bu, Britanya monarşisinin yenilgi günlerinde dahi Türkiye imparatorluğuna duyduğu saygının bir göstergesidir.

    Kaynak: Osmanlı sarayında hayat / ilber ortaylı / sayfa:72
    ... imperium turcicum
  3. 3.
    Cülûs merasimi öncesi vefat eden padişahın naaşı yeni padişaha gösterilirdi. Böylece padişah dahi olsa bütün insanların sonunun nasıl olacağı hatırlatılmış olurdu. Ağabeyi Sultan 5. Mehmed Reşad'ın naaşını gören Sultan Vahdeddin'in "Meğer saltanat ile teneşir arası ne kadar kısaymış." dediği rivayet edilir.
    ... imperium turcicum
  4. 4.
    Padişahların tahta çıkma törenlerinde (Cülus merasimlerinde) kapıkulu askerlerine cülus bahşişi (Cülusiye) dağıtılırdı. Osmanlı imparatorluğu’nda ilk cülus bahşişi 1389 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından, Kosova‘da dağıtılmıştır. ilerleyen süreçte cülus bahşişi dağıtılması Fatih Sultan Mehmet tarafından kanunlaştırılmıştır. Yavuz Sultan Selim‘de cülus bahşişinde yasal düzenlemeler yapmış, ödenecek miktarları belirlemiştir. Osmanlı Devleti’nde son kez cülus bahşişi veren padişah; III. Mustafa‘dır.
    1 ... alpertunna
  5. 5.
    Cülûs merasiminin ardından padişah kendinden önceki padişahın -ki bu ya babası, ya amcası yahut da ağabeyidir- cenaze namazını kılar ve Enderun'a dönerdi. Böylece vefat eden padişahın cenaze merasimi ile tahta çıkan padişahın cülûsu aynı gün içinde yapılırdı. Bir padişahın kabre girmesinin, diğerinin ise tahta çıkmasının aynı günde olmasıyla Osmanlı padişahının fani ömrünü Devlet-i Aliyye'ye ve Alem-i islam'a hizmet içinde geçirmesi gerektiği mesajı verilir, hem de monarşik yönetimde en küçük bir boşluk bırakılmamış olurdu.

    Cülûs merasiminin ardından kapıkulu askerlerine cülûs bahşişi (cülûsiye) dağıtılırdı. ilk zamanlar yeni padişahın bir lütfu olarak dağıtılan bu bahşişler, ilerleyen dönemde devlet geleneği halini almış ve cülûs bahşişi almak için padişah değiştirilmesini isteyen bir asker taifesinin doğması gibi sapmalar dahi görülmüştür. Sultan 1. Abdülhamid ve Sultan 3. Selim cülûsları savaş zamanına denk geldiğinden cülûsiye dağıtılmamıştır. Bahşişin miktarı padişahtan padişaha değişmekle birlikte ciddi bir meblağ olduğu kesindir. Sultan 3. Murad'ın cülûsunda Enderun Hazinesi'nden her kesede on bin altın olmak üzere yetmiş beş büyük kese altın çıkartılmış ve keselerin yetmişi yeniçerilere verilmiştir.
    ... imperium turcicum