whodunit 

1. Whodunit (who done it), "kim yaptı" türünde polisiye filmlere denir, tür kaynağını aslen dedektiflik romanlarından alır. Yap-boz gibi işleyen bu romanların başyazarı Agatha Christie, baş kahramanı ise Arthur Conan Doyle kaleminden çıkma Sherlock Holmes'tir. raymond chandler (The Big Sleep), dashiell hammett (The Maltese Falcon, The Thin Man, Red Harvest) ve mickey spillane (Mike Hammer) de bu türün baş yazarları arasındadır.
   
   Gizemin ("mystery") ön plana çıktığı bu romanlar, okuyucuya bir cinayet ve çeşitli ipuçları sunar, çoklu karakterlerin yer aldığı hikayelerde olayların sürükleyiciliği içinde esrar da yapboz taşları gibi yavaş yavaş çözülerek aydınlanır ve suçlu adalete teslim edilmek suretiyle roman son bulur. Bu tür daha sonra "kapali oda esrari" (locked room mystery) denilen bir alt tür kazanmış ve her iki alanda üründen de sinemada yararlanılmıştır.
   
   En bilinen agatha christie uyarlaması 1974 tarihli Murder on the Orient Express'tir, birçok ünlü oyuncunun rol aldığı filmle Ingrid Bergman da yardımcı rolle 3. Oscarını almıştır. columbo dizisiyle ekranlarda uzun süre boy göstermiş Peter Falk'ın başrolünde olduğu ve Alec Guinness, David Niven, Peter Sellers, Maggie Smith gibi birçok sağlam oyuncunun rol aldığı murder by death (1976) ve Peter Sellers'in Müfettiş Clouseau karakterini canlandırdığı Pembe Panter serisinin 1964 tarihli 2. filmi a shot in the dark ise türün parodisini yapan kaliteli ve eğlenceli yapımlardır. 1942 yapımı the corpse vanishes filminde Bela Lugosi'yi film boyunca "katil usak" olduğundan şüphelenilen eğlenceli rolünde izlemek de son derece keyiflidir. 1963 yapımı Cary Grant, Audrey Hepburn, James Coburn ve Walter Matthau'lu charade ise Hitchcock'un özenle kaçtığı bu türün sinemasına verilmiş Hitchcockvari bir başyapıttır.
   
   Hitchcock, izleyicisine esrarın anahtarını önceden verip, baş kahramanın bunu çözme aşamasında seyircinin de onunla bütünleşip hikayeye dahil olmasını ve gerilmesini amaçlar ve bunu çok iyi başarır. "suspense" denen bu türün ustası olan yönetmenin iki tür hakkındaki görüşleri şöyledir:
   
   ''Gerilim yaratmanın her zaman kullanılan biçiminde izleyicinin, olan bitenin son derece mükemmel biçimde farkında olması gereklidir. Aksi takdirde, gerilim oluşmaz. Benim düşünceme göre esrarengiz şeyler, pek gerilim yaratmazlar. Örneğin 'kim yaptı' (whodunit) adı verilen tür filmlerde gerilim unsuru değil, entellektüel bir bilmece vardır. Bunlar, duygusallıktan uzak bir tür merak öğesi içerirler. Halbuki, duygular gerilimin temel dayanağıdırlar.''
   
   Klasik dönemde humphrey bogart'ın (Sam Spade ve Philip Marlowe karakterleriyle) rol aldığı The Maltese Falcon (John Huston, 1941) ve The Big Sleep (Howard Hawks, 1946), yakın dönemde Robert Altman'ın yönettiği ve -olmazsa olmaz- Maggie Smith'in rol aldığı Gosford Park (2001) ve fransız sinemasının sembol olmuş yüzlerinin rol aldığı Francois Ozon filmi 8 Femmes (2002) whodunit filmlere örnek gösterilebilir.
   
   sherlock holmes karakterine hayat veren basil rathbone, 1939-1946 yılları arasında tam 14 filmde dedektifi canlandırmıştır. Son derece başarılı bu uyarlamalar, halen en saygın polisiye filmler arasında yer alır ve whodunit türünü başarıyla temsil eder.
   #1928259 (ELeCTrO, 13.07.2007 22:35 ~ 22:46)
2. bu türe verilebilecek en güzel tv dizisi örneği boomtown olmaktadır.***
   #2972890 (CaesarAug, 08.02.2008 19:56)