terakkiperver cumhuriyet firkasi 

1. turkiye'de cumhuriyetin ilanından ve özellikle de halifeliğin kaldırılmasından sonra iktidarda bulunan cumhuriyet halk partisi'ne karşı tbmm içinde karşı çıkışlar artmıştı. Bu muhalefet hareketi içinde bağımsızlık mücadelesinde önemli görevler almış kazim kara bekir Paşa, ali fuat pasa, adnan adivar, Rauf Bey gibi yurtseverlerde yer almıştı. CHP'nin özellikle laikleşmeyle ve batılılaşmayla ilgili politikalarına karşı çıkan bu kişiler 17 Kasım 1924 tarihinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nı kurdular. Partinin programında şu esaslara yer verildi:
   
   1. Partinin ekonomik politikası liberalizmdir.
   2. Parti için ulusal egemenlik esastır.
   3. Parti özgürlüklerden yanadır.
   4. Parti, dinsel düşünce ve inanışlara saygılıdır.
   5. Parti, ülke yönetiminde merkeziyetçiliğe karşıdır.
   6. Parti, toplumsal ve siyasal yapılanmanın yavaş yapılmasından yanadır.
   
   11 Şubat 1925'de bingol, elazig ve diyarbakir çevresinde başlayan seyh sait ayaklanmasiyla ilişkisi olduğu gerekçesiyle 5 Haziran 1925 tarihinde takrir i sukun yasasi'na dayanılarak hükümet tarafından parti kapatılmıştır.
   #173246 (MaRTyNs, 16.04.2006 13:05)
2. yüce atatürk'e olan düşmanlığın siyasi olarak ilk kez vücud bulmuş halidir.
   #1444777 (real betis, 23.03.2007 17:50)
3. 1924 yilinda ordunun siyasetle ugrasmasi yasaklaninca istifa eden subaylardan kazim karabekir, ali fuat cebesoy, rauf orbay, refet bele ve adnan adivar'in birleserek kurduklari, ekonomide liberalizmi benimsemis partidir. Partinin yaptigi calismalar seyh said ayaklanmasina sebebiyet verdigi icin 5 haziran 1925 yilinda kapatilmistir.
   #1861877 (RaDaMeNT, 04.07.2007 11:46)
4. (bkz: seyh said ayaklanmasi)
   #1861893 (RaDaMeNT, 04.07.2007 11:50)
5. bu fırkanın kapatılmasını izleyen süreçte aynı zamanda vekil olan 24 tane parti üyesinin tamamı tutuklanır ve altı tanesi asılır. artık türkiye'ye, muhalefetin tamamen tasfiye edildiği bir tek parti rejimi hakim olur.
   
   ayrıca, şeyh said isyanı gibi kapatılmasına gösterilen gerekçeler oldukça cılız ve inandırıcılıktan uzaktır, zira mustafa kemal zaten muhalif istemediğini belirtiyor, bazı konularda kendisinden az da olsa farklı düşünenleri dürüst olmamakla itham edebiliyordu.
   #2886788 (anahtar, 23.01.2008 23:15)
6. türk tarihindeki ilk düzenli siyasi örgütlenmedir. 1909 yılındaki anayasa değişikliğinden sonra tam olarak yasallaşmış ve 1913 yılında ise siyasi partiye dönüşmüştür. ayrıca muhalefet kavramı türk siyasetine ilk kez bu partiyle girmiştir. sanıldığının aksine atatürk'e düşman parti değildir. çünkü kurucuları arasında kazim karabekir, ali fuat cebesoy, refet bey, adnan adivar * gibi isimler vardır. ancak muhalefet yapmanın gereğince bir takım şeriat yanlılarının gazına gelip "partimiz dini inançlara saygılıdır" ibaresi dile getirilmiş dolayısıylada atatürk'ün partisini dinsizmiş gibi gösterilmiştir zaten kapatılmasıda bundan mütevelliddir.
   #3269361 (gimenez, 14.04.2008 16:35)
7. kapatılsa da zihniyetinin hala devam ettiği partidir. sadece parti ismi, ve partideki isimler değişti. fakat zihniyet aynı.
   
   parti kapatmanın çözüm olmadığının kanıtı gibi olan, ilk kapatılan ve devamını günümüzde iktidarda izlediğimiz partidir.
   #3269393 (meredith, 14.04.2008 16:44)
8. aşağıdaki nedenler ileri sürülerek 1925 yılında kapatılan parti.
   
   "Diyarbakır istiklal Mahkemesi'nin tatbikat ve mahkemeleri esnasında da Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın resmî temsilcilerinin Fırka programındaki "dinî inançlara hürmetkâr olmak" esasını memleketi dinsizlerden kurtarmak (gibi) gericilik iddiasına telkin vasıtası yaptıkları ve bu yüzden son irtica ve isyanın tezahüratı esnasında birçok vahim olaylar meydana geldiği sabit olmuştur".
   #3323399 (stratosfer, 26.04.2008 22:23 ~ 22:24)
9. muhalefetin varlığının başlıbaşına rejim düşmanlığı sayıldığı ideolojilerin taraftarlarınca sevilmeyen harekettir. kazım karabekir paşa'nın da dahil olduğu kurucularına yapılan ithamlar tek kelimeyle komiktir.
   #3323889 (ozgurluk, 26.04.2008 23:48)
10. bizzat ataturk'ün tavsiye ve isteğiyle kurulmuş (tek-el yönetimi engellemek amacıyla) fakat sonradan işgalcilerin, azınlıkların yuvası haline gelince kapatılması elzem olmuş partidir.
    #3323934 (ENES, 26.04.2008 23:55)
11. (bkz: seksizm)
    #3323947 (osasuna, 26.04.2008 23:57)
12. cumhuriyet halk firkasi'nin izledigi politikayi ve ataturk'u, tum yetkilerin onda toplanmasini elestiren, vekili ali sukru bey, ataturk'un muhafizi eskiya topal osman tarafindan, ataturk' e ve mevcut iktidara muhalefet oldugu icin oldurulen, - daha sonra ataturk, topal osman' i '' aha yakaladim bakin '' diyip oldurtmustu. - irtica bahanesi ile kapatilan, kuruculari ve vekilleri istiklal mahkemelerinde yargilanan, bundan 80 sene oncesine ait bir parti. ideolojileri tam olarak muhafazakar demokratliktir.
    #3401310 (traktor, 15.05.2008 18:39 ~ 18:40)
13. kendisinden sonra,*
    
    demokrat parti>adalet partisi>anap>akp
    
    şeklinde devam eden kimine göre karşı devrimci,kimine göre özgürlükçü ve halkçı siyasi ekolün kökeni...
    
    not: arada neden milli gorus'ün olmadığını anlamak için ekonomi ve dış işleri politikalarını incelemek yeterlidir.
    #3415414 (texaskatliami, 19.05.2008 00:32)
14. ilk beslerin ilk ayrılığıdır.
    
    okuyunuz efenim ilk beşleri, alakasızdır yok dincilermiş, yok saltanattan yanalarmış, efenim bu partinin kurucuları ilk beşlerin 4 ü bu partiyi kurmuştur.
    
    bakın efendiler ince bir konu var,
    türkiye büyük millet meclisini kuran 5 tane büyük paşa var,
    ve bu beş büyük paşanın dördü diğerinden ayrılıp bu partiyi kuruyor,
    sonrası ?
    
    parti asparagas sebeblerle kapatılır, 4 büyük paşa idamla yargılanır,
    akıl var mantık var efendiler,
    bu despotizm, bu jakobenizm,
    ya bu diktatörlük değil de ney ?
    
    efenim ?
    anlayamadım ?
    
    "tatildeyiz atam !"
    
    porsonal notice: dirilişçilere kapak olsun, her halukarda tartışabilirim
    #3415480 (riza tevfik, 19.05.2008 00:43)
15. kapatılmasının sebebi laiklik karşıtı söylemlerdir. bünye henüz demokrasiyi özümseyecek yaşta değildir. gericilik yanlıların kümelendiği bir parti olmuştur. yeni kurulan bir ülkede iktidar sorunları yaratabilirdi. kararların hızlı alınmasına engel olabilirdi. parti tüzüğünde dini kullanmışlardı.
    hilafet yanlısı bir tavır takınmaları. en başta rekabet etmeleri. usta lider, muhaliflerini kurbanlık koyunların sırtına vurulan numaralar gibi işaretlemek için iyi bir yol seçmiştir. kurt kapanı yöntemi ile halen faal olup uzun zamandır kullanılan bir maymuncukla kapatılır en sonunda. falan ve de filan...
    #3415603 (uvjb, 19.05.2008 01:02)
16. demokrasi tarihimizin buruk hatıralarından biridir, ne ilktir, korkarım ne son olacaktır.
    #3415612 (enderun sevgiler, 19.05.2008 01:04)
17. kapatilma sebebinin '' laiklik karsiti soylemler '' oldugunu savunan sevimli canlari saskinlikla seyretmeme vesile olmus partidir. eger tcp, 1925 yilinda kapatilip, laiklik anayasamiza 1937 yilinda girdiyse, hangi laiklik karsiti soylemlerle kapatilmis cok merak ettim. tcp kapatildiginda, laiklik turkiye'de henuz prensip olarak kabul edilmemisti annem babam, ne laikliginden bahsediyorsun sen. bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak klisesinden nefret ederim ama, cehaletin bu kadarina pes dogrusu.
    #3415681 (traktor, 19.05.2008 01:16)
18. resmi tarihte karşıdevrimcilerin toplandığı bir odak haline gelmesinden dolayı kapatıldığı iddia edilen bir partidir. aslında konunun "karşıdevrimcilik"le bir ilgisi yoktur. şeyh sait isyanı'na verilen tepkilerin abartılıp maddeleri bilinçli olarak muğlak yazılmış "takrir-i sükun kanunu"nun çıkmasından itibaren chf diktatörlüğü başlamış ve her türlü muhalif veya "potansiyel muhalif" gruplar teker teker temizlenmeye başlamıştı. tcf de diğer oluşumlar gibi chf diktasının kurbanlarından biri olmuştur. söylenildiği gibi bu parti, "karşıdevrimci unsurlar" zamanla biriktiği için kapatılmamıştır, zira atatürk'ün daha 21 kasım 1924'te the times muhabiriyle yaptığı röportajda (tcf'nin kurulduğu tarih 17 kasım 1924'tür) tcf hakkında öfkeli ifadeleri vardır. bu röportajı the times muhabiri ingiliz büyükelçiliğine bildirmiştir. ingiliz büyükelçisi de yapılan röportajı ingiliz dışişleri bakanlığı'na rapor etmiştir. raporda şunlar denilmektedir: "cumhurbaşkanının bundan sonra ne yapacağını merak ediyor olsaydım, işte bunun cevabını gerçekten fazlasıyla dikkate değer olan bu belgede bulurdum. terakkiperverler cumhuriyetçiliklerinde samimiyetsiz, programları bir sahtekârlık örneği ve onlar birer mürteciden başka bir şey değiller. rapor edilen herşey cumhurbaşkanının yeni muhalefetle hiçbir işi olmayacağını ima ediyor. ve macartney'le konuşurken kullandığı dil ve sözlerinin tonu açıkça kıyasıya savaşacağına işaret ediyor.
    betimlenen şu sahne: gazi tam anlamıyla çılgına dönmüştü; her şeyi ona borçlu oldukları halde, kendisine karşı nankör ve ülkelerine karşı vatan haini olarak nitelediği muhalefet üyelerinin isimlerini tek tek sayarken, yüzü kıpkırmızı kesilmişti. röportajda hem takdimci hem de çevirmenlik görevini üstlenmiş olan mebus söze birkaç kere karışmak ve 'sakin olun gazi paşa, bu kadar boşboğaz olmayın' demek zorunda kalmasına karşın, selini hiçbir şey durduramazdı. macartney ankara'da cidden çok yakın bir zaman içinde silahların patlayacağını düşünerek dönerken, vasıf ve necati de galata köprüsünü asılmış cesetlerle süsleyecek daha işbitirici bir kurum olan istiklâl mahkemesi'nin başına geçmek üzere hükûmetten ayrılarak istanbul'a doğru yola çıkmışlardı." (terakkiperver cumhuriyet fırkası, erik jan zürcher)
    bu röportajın orijinali karışıklık çıkabilir diye the times'ta yayınlanmamıştır, ancak sansürlü bir versiyonu hakimiyet-i milliye gazetesinde yayınlanmıştır. atatürk'ün partinin kurulduğu tarihin üzerinden birkaç gün geçtikten sonra bile bir muhalefete karşı bu kadar öfkeyle bakması, onun hiç de "demokrasi denemesi" yapmadığını göstermektedir ve partinin kapatılmasının gerçek sebebi daha iyi anlaşılmaktadır.
    #3426942 (ayvalik tostu, 21.05.2008 15:09)