ozgur irade 

1. iradenin yani karar verme gücünün özgür olması,hiçbir yere takılı kalmaması,serbest olması durumu.
   #174680 (asiti kaçmış kola, 17.04.2006 02:36)
2. insanda, cüz'i olarak bulunduğu islamiyetçe belirtilen karar verme ve uygulama yetkesi.
   
   (bkz: free will)
   #174706 (üye ol!, 17.04.2006 03:06 ~ 03:07)
3. tüm dinlerde insanlara tanrı tarafından bahşedildiğine inanılır. bu sayede insanlar isterlerse günah işleyebilirler.
   #370652 (zaknafien, 24.06.2006 10:35)
4. (bkz: newcomb paradoksu)
   #710701 (merakli, 08.10.2006 16:43)
5. (bkz: ozgur irade bir iluzyondur)
   #765941 (klaymen, 23.10.2006 02:40)
6. insanın karar verme yetisi, becerisinin özgür olması, etki altında olmaması durumudur. bir bakıma ideal olan durumdur da denilebilir. ancak, sosyal bir varlık olan insanoğlunun iradesini özgür kılabilmesi ve hür olarak karar verebilmesi oldukça güçtür. bu noktada, sosyallikten çok, dış etkiler ve uyarıcılar etkili olmaktadır.
   #765986 (InsomniaC, 23.10.2006 02:53)
7. (bkz: libre arbitre)
   #1289715 (roulette, 11.02.2007 15:56)
8. hayır diyebilme serbestliğidir.
   #1289724 (cellchuck, 11.02.2007 15:58)
9. nefsin hoşuna gidecek eylemleri yapmak için onayı alınan merkezi obje.
   #1290584 (elektron, 11.02.2007 19:29)
10. "şeytanın avukatı" ve "melekler şehri" filmlerinin alt mesajı.
    #1291073 (momur, 11.02.2007 21:07)
11. bırakın bizim dünyayı, herhangi bir koşulda ya da evrende olması imkansız, metafizik irade türü. nedense özgür iradeyi savunan kesim tartışmayı determinizm vs özgür irade seviyesine indirgemeye bayılır. evet, determinizmin geçerli olduğu bir evrende özgür iradenin olması imkansızdır. fakat işin acı tarafı, determinizm olmasa da özgür irade olamaz.
    
    kuantum fiziğinden sonra iyice coşan özgür iradecilerin düşünce tembelliğine çözüm olamayacaksa da, yine de, şansımızı deneyelim.
    
    1- kuantum, atom altı parçacıklarla ilgilenir, bir belirlenemezcilik varsa oradadır. suyun deniz seviyesinde ve normal şartlarda kaç derecede kaynayacağı; saatte 60 km hızla giden bir aracın, 100 km'lik yolu ne kadar sürede alacağı; belli bir ampülün kaç volt elektrikle yanacağı gibi soruların cevabını rahatça getirebiliriz, çünkü atom üstü seviyede herhangi bir, senin özgür irade olarak adlandırdığın, randomlık yoktur.
    
    2- hadi saçmalayıp diyelim ki, kuantum fiziği her seviyede her boyutta geçerlidir, bu demektir ki her olgu random oluyor, su 100 derecede de kaynayabilir 80 derecede de. güzelim özgür irade bunun neresinde? ben seçimimin ya da kararımın tam olarak neye neden olacağını bilemezsem nasıl özgür iradeye sahip olmuş olurum? yani mesela su içmek istiyorum; su içmek için yerimden kalkıp, mutfağa gidip, şişe suyun kapağını açıp, suyu bardağa boşaltıp, bardağı ağzıma götürmem gerekiyor. ee, her hareketim random sonuçlar yaratıyorsa nasıl başaracağım su içmeyi? su içmek isteyip sıçmamla sonuçlanacak mesela eylemim. özgür irade dediğin bu mudur?
    
    işin asıl vahim kısmı, özgür iradeden anladığımız şeydeki sakatlık. özgür irade yalnızca istediğin şeyi yapabilmek olsaydı, ona sadece determinizmle ulaşabilirdik yukarıdaki su içme örneğinde gösterdiğim gibi. belli nedenler belli sonuçlar doğuracağı için belli bir sonuca ulaşmak için ne yapmak gerektiğini bilirdik. yani kuantum muhabbetiyle bu görece özgürlüğe bile ulaşamıyoruz, bunun farkında bile değiller. ama maalesef özgür irade sadece istediğin şeyi yapabilmek değildir. burada einstein'a mikrofonumuzu uzatalım:
    
    "i do not believe in free will. schopenhauer's words: 'man can do what he wants, but he cannot will what he wills,' accompany me in all situations throughout my life and reconcile me with the actions of others, even if they are rather painful to me."
    
    özetle diyor ki, "özgür iradeye inanmıyorum, schopenhauerın dediği gibi, insan istediğini yapabilir, fakat istediğini isteyemez." çünkü isteklerimiz ve arzularımızı biz belirlemeyiz, su içmek istemek için öncesinde su içmeyi istemeyi istemezsin; su içme isteğini sen ayarlayamazsın. karşı cinsle beraber olmak istemeyi istediğin için mi karşı cinsle beraber olmak istiyorsun?
    
    tabii işin ahlaki ve yasal boyutu da var. eğer herkesin davranışlarını ve kendisini, toplum, şartlar ve genetik özellikleri belirliyorsa hangi hakla bir adamı hapishaneye atabiliriz? toplumun suçunu adama yükleyebiliriz?
    
    son olarak, nietzsche'nin özgür irade konusunda ne düşündüğü hakkında da iki çift laf etmek isterim. Nietzsche'ye göre özgür irade rahipler tarafından uydurulmuş/icat edilmiş bir kavramdır. eğer özgür iradeye insanlar inanmasaydı, ödev nasıl bir ödev olabilirdi? zorunlulukların olduğu yerde ödev bilinci olabilir mi ki? mesela hiç kendinize ödev olarak "yarın uyanacağım" dediniz mi? mecburen uyanacağım zaten, diye düşünürsünüz. bir şeyin ödev olabilmesi için onu yapmama şansınızın da olması gerek. "yarın sabah 6'da uyanacağım" bir ödev olabilirdi, çünkü öğlen 12'de de uyanma şans var (gibi gözüküyor). işte rahiplerin, din adamlarının vs. insanları bir ödeve ya da davaya angaje edebilmeleri için özgür irade kavramını ve inancını da yaratmaları gerekirdi.
    
    özgür irade inancı dinlerin temelini oluşturur. islam'daki kader - ödül/ceza uyuşmazlığı hakkında hepiniz az çok kafa yormuşsunuzdur. herkesin kaderi belliyse, onu değiştiremezsek, ödül ve ceza ne kadar adil olabilir? işte dinler bu yüzden özgür irade saçmalığına sarılırlar, bu da kader inancıyla büyük uyuşmazlığa düşmelerine neden olur.
    #1775315 (orit, 16.06.2007 04:10)
12. insanoğlunun hayata daha sıkı tutunabilek içini doldurmaya çalıştığı boş kavramdır...
    
    insan özür irade kavramına, düz bir mantıkla "gerçekleştirdiği eylemlerin tamamen kendi bilinci ve kendi özgür seçimleri dahilinde olması" şeklinde yaklaşır. işte bu noktada da büyük bir yanılgı içine düşer. davranışlarımızın büyük çoğunluğu kanunlar, dini, ahlaki ve toplumsal kurallar veya diğer insanlar gibi dış güçler tarafından yönetilmektedir. insanoğlu bu durumun farkında olmasına rağmen özgür iradenin varlığı yolunda kendini kandırmakdır.
    
    (bkz: özgür irade bir ilüzyondur)
    #2204359 (beyaz etli prens, 26.08.2007 19:39 ~ 20:57)
13. ' özgürdü, her şeyde özgürdü, bütün özgürlüğü üstüne çullanmıştı yine. insan ya da makine olmakta özgürdü, mırın kırın etmekte özgürdü, korkunç bir sessizliğin ortasında, dönmemecesine mahkum, sonsuza kadar özgür olmaya mahkum. ' * *
    
    tanım: tanrıdan sonra insan hayatını şekillendiren büyük kuvvet. insanın seçimleriyle oluşturduğu hayata yansıyandır.
    
    ' insan dünyaya gelir ve kendini yapar. ' *
    #2204380 (abberline, 26.08.2007 19:43)
14. (bkz: determinizm)
    #2299351 (serbest radikal, 11.09.2007 18:11)
15. seçme şansının kısıtlanması oranında eğer yeterli bilinç düzeyine erişilmişse kullanma isteği artar.
    #2299362 (laedri, 11.09.2007 18:13)
16. bir eylemi gerçekleştirebilmemiz için, o eylemi gerçekleştirmeyi istememiz gerekir. istemek de bir eylem olduğuna göre; bir şeyi istemek için önce istemeyi istemek gerekmemekte midir? bunu yapabilmek için ise istemeyi istemeyi istemek. bütün bu sonsuza giden zincirin varlığı mümkün olmadığına göre, belki "istemek" sadece bir histen ibarettir. önceden her ayrıntısıyla yazılmış bir oyunu kusursuzca oynuyoruzdur. kusursuz işleyen bir makinenin dişlileriyizdir sadece. öyleyse bu yazıyı niye yazıyorum peki? yazmam neyi değiştirecek?
    #2299376 (serbest radikal, 11.09.2007 18:15)
17. (bkz: özgür iradeye inanan materyalist)
    #2628017 (anlamli tahsin, 25.11.2007 13:53)
18. aşırı özgürlüğün insana bahşettiği iradedir. baskı ile büyütülen çocuklar bu iradeye çok geç kavuşur ya da hiç kavuşamaz.
    #3740851 (vatandas ahmet, 29.07.2008 23:03)
19. birinin size yapma dememeden yapmamak,
    yap demeden yapmak,
    yani doğru olanı veya olması gerkeni kendi isteğiyle yapmak, emire veya korkuya ihtiyaç duymamaktır.
    vicdandır, ahlaktır, akıldır, mantıktır, insanlıktır.
    #3740869 (Kechi, 29.07.2008 23:06)
20. eğer varsa kader yoktur. eğer yoksa neden yaşıyoruz?
    #4262484 (brain drain, 21.11.2008 23:04)
21. hiçbir değişkenden etkilenmeden karar verebilme yeteneği. özgür irade pratikte mantıklı olabilir ama resme uzaktan baktığımızda hem materyalizmde hem de idealizmde özgür iradeden bahsedilemez. yani teorik olarak bilincimiz ya da ruhumuz evrensel tüm değişkenlerin dışında kalıp kendi kararlarını tamamen bağımsız bir şekilde veremez.
    
    materyalizmde evren maddeden oluşur. buna bizim vücudumuzun her parçası olduğu gibi soyut bir kavram olan bilincimiz de dahildir. fiziksel objeler-madde- teorik olarak ve mantıken ispat edilebilir, gözlenebilir ve formulize edilebilir. yani maddelerin diğer maddelerle ve diğer dış güçlerle olan ilişkisi gözlenebilir ve formül haline getirilebilir. bir şey formül haline getirilebiliyor ve açıklanabiliyorsa o maddenin gelecekteki davranışları da kesin olarak bilinebilir. fizikçilerin bahsettiği o denklemden bahsediyorum, fiziğin en gelişmiş formülü, tüm formlar için geçerli olacak tek formül. bu formül henüz yok ama teorik olarak hala her şey buna göre işliyor. yani tüm evrensel madde fiziksel yasalara bağlıysa ve formül haline getirilebiliorsa, ve bilincimiz de maddeden oluşuyorsa, burada özgür iradeden bahsedilemez. çünkü bilincimiz de bir fonksiyondur ve değişkenlere göre değişebilir demektir bu. maddesel olan herhangi bir şeyin gelecek davranışları ya da etkiye verecekleri tepki teorik olarak tespit edilebiliyorsa aynı şey bizim bilincimiz için de geçerlidir. yani maddesel bir kader söz konusu ve garip bir şekilde çok tanıdık geliyor değil mi?
    
    idealizmde bile ozgür iradeden bahsediliyor ve bu bir çelişki aslında. misal dinler daha doğrusu tek tanrııcı tek orjinli dinlerden bahsediyorum. evren bu sefer de maddeden oluşmuş fakat bu sefer maddenin etkilendiği fiziksel yasalar da tek bir orjin tarafından yapılmıştır. idealist dünyada her şey tanrıdan doğmuştur. yani tanrı en büyük sistemdir ve onun dışında kalan her şey alt sistemdir ve tanrının alt kümesidirler. yani böyle bakacak olursak bu yüce program evreni bilinci ruhu her şeyi proglamlamış oluyor. bir şeyi yaratırsanız onun hangi etkilere hangi tepkileri vereceğini bilirsiniz. yani demek istediğim şu, mantıken büyük bir sistemin yarattığı küçük bir sistemin, üstündeki sistemden bağımsız hareket edebilme gibi bir şansı yok mantıksal olarak. çünkü yaratmak, analiz ve sentezi gerektirir. bu ikisini yapan bir sistem o varlık hakkında en üst kademe olmalıdır zaten. küçük sistemin büyük sistemden bağımsız olarak hareket edebilmesi için büyük sistemi geçmesi gereklidir ki bu da mantıken imkansızdır. yani tinsel düşüncede daha doğrusu idealizmde özgür iradeden bahsetmek felsefenin ve salt mantığın temel ilkelerine aykırıdır.*
    #4540633 (nietzscheman, 18.01.2009 04:02)
22. olmayan şeydir. eğer bir insan tamamen özgür ise yani olabilirse.* özgür iradeden bahsedilebilir.
    #4583275 (olumsuz fani, 25.01.2009 15:40)
23. evrensel yasaya göre müdahale edilmemesi gereken olgu/kavram imiş. benim anlamadığım şeyse nefes aldığımız, adım attığımız her an özgür irademizin biz farkında olalım ya da olmayalım her daim başkalarını da içleyen dışsal faktörler tarafından ihlal ediliyor olmasıdır. bu durum da "yüzde yüz özgür irade var mıdır?", "başkasının özgür iradesi nerede biter, benimki nerede başlar?" gibi sorular doğuruyor.
    #4583301 (ashtarte, 25.01.2009 15:46)