musul u niye verdik 

1. atasını ülkesini seven her Türk gencinin sorması gereken bir soru.
   (megajardel, 07.05.2008 00:05)
2. ahval ve şeraitleri doğru okuyamamış veya okutulmamış gencin sorusu.
   
   sor olm ilber amcana...
   
   notice;
   
   efendiler, milliyetler cemiyeti lozanda masaya oturmayı bile red etmişken siz neyi tartışıyorsunuz ?
   
   batum'u komunist ruslara şirinlik ve maddi destek,
   12 ada ve diğer adaları ise katiplerin yazmayı unuttuğu için elden çıkardığımızı yazanlar var...
   
   tarih böyle birşey ya, cübbeliler tarafından yönetilirsin, fraklı beyfendileri yargılarsın,
   hayatında kaç defa silah tuttun ?
   en basit örneği son savaşlarda 40 bine yakın firar veren bir ordun var,
   düşünsene ordun ve ülken dağılıyor...
   
   neyse ya televole tarihine devam.
   (nickimden asagi monsingiladbah, 07.05.2008 00:06 ~ 08.05.2008 10:15)
3. mısır ı,kırım ı,libya yı,balkan devletlerini,suriye yi, batum u vs .vs.neden verdik sorusun cevabı ile aynı olandır.evet neden verdik biz bu topraklar.
   (jaspe, 07.05.2008 00:07)
4. (bkz: ilber e sorma ismet e sor)
   (mdk47, 07.05.2008 00:17)
5. cevabı basit olan soru:
   
   (bkz: göt korkusu)
   
   ingilizlerden korktuk niye olacak(!)
   (eternal moonlight of autumn, 07.05.2008 00:19)
6. coğrafi olarak vermenin değil almanın söz konusu olduğunu bilmeyen bünyenin üretebileceği sorudur. doğru sorma şekli 'mısır'ı niye aldılar?' şeklinde olmalıdır. onun da cevabı vardır illa ki, ancak bu cevabı toparlayabilecek hem tarihçi hem vakanuvis var mıdır bilinmez!
   (antilopyawrusu, 07.05.2008 00:19 ~ 00:20)
7. psikopat gibi cevap arayanlar için ;
   
   (bkz: şeyh sait isyanı)
   (bkz: ismet e sorma atatürk e sor)
   (thaliia, 07.05.2008 00:21)
8. (bkz: musul verildi mi alındı mı sorunsalı)
   (TTTDDD, 07.05.2008 00:33)
9. (bkz: emanet verdik)
   (aksam sefasi, 07.05.2008 00:33)
10. iç siyasetteki olumsuzlukların dış siyasete yansımasının bir sonucu.ingilizlerden ekonomik destek alan nakşibendi tarikatının organize ettiği şeyh sait isyanı sonucu hükümet dikkatini iç politikaya yönlendirmiştir.bu nedenle de musul konusunda ingilizlerle pek bir diplomasi yapılamamıştır.velhasıl bizim iç siyasetteki başarısızlığımız musul'un ırak a bağlanmasına dolayısıla ingilizlerin eline geçmesine sebep olmuştur.türkiye ye de musul petrollerinden elde edilen gelirlerin %10 u verilmiştir.daha doğrusu öyle kararlaştırılmıştır.verildi mi verilmedi mi orasını muamma.
    (omeryus, 07.05.2008 01:08 ~ 01:10)
11. cevabının, bir kerkük türküsünde saklı olduğu soru.
    
    yıktılar kalamızı
    sürdüler balamızı
    daha can boğazdayken
    çektiler salâmızı.
    
    (bkz: mum kimin yanan kerkük)
    (sonkuzu, 07.05.2008 01:31)
12. ingiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon'un eskiden Türkiye'nin olan Musul'u ve daha başka yerleri Türkiye'den koparmayı, Yunanlıların yakıp yıktığı şehir, kasaba ve köyler için Yunanlılara tamirat parası verdirmemeyi ve Boğazlar meselesinde ingilizlerin çıkarına sonuç veren planının bir parçası olan sözkonusu sorunsal. Musul'u bırakmamız ve tamirat parasından vazgeçmemizin karşılığı olarak ufacık Karaağaç bölgesiyle yetindik..
    
    makus tarihimiz işte..
    (kobayashe, 07.05.2008 01:37)
13. (#3347512)
    (arabam var, 07.05.2008 01:40)
14. musul'un verilmesinin nedeni şeyh sait isyanı falan değildir. bir sürü nedeni vardır. anlatayım. ama iyi okuyun. heh;
    
    efendim atatürk izmit'te gazetecilerle konuşuyor. tarih 17 ocak 1923; lozan görüşmelerinin kesilmesinden on gün önce..."musul vilayeti milli sınırlarımız dahilindedir!" diyor.
    biraz da o günkü musul şartlarını hatırlayalım. musul askeri açıdan ingilizlerin işgali altındadır. 1918 yılında, yöredeki 6. ordu komutanı ali ihsan paşa'nın bütün direiş ve gayretine rağmen, ingilizler, mondros mütarekesinin hükümlerini çiğneyerek, musul'u işgal etmişler, ali rıza paşa cephane ve erzağın bir kısmını anadoluya kaçırabilmiş bir kısmı ise ingilizlerin elinde kalmıştı.
    musul diplomasi ile alınamazsa, tek seçenek, oradaki ingilizlerle çarpışarak almaktır. işte bundan dolayı atatürk "musul için harbe devam makul bir şey mi?" diyor ve makul olmadığını belirtiyor.
    pekii musul'un diplomatik yollarla alınması zemini var mıydı? elbette vardı. lozan'a gidecek ismet paşa heyetinin nasıl bir siyaset izlemesi gerektiği konusunun tartışıldığı meclis'in 2 kasım daki gizli oturumunda bitlis mebusu yusuf ziya bey diyor ki; " misak-ı milli hudutkarı dahilinde olan kerkük, musul ve süleymaniye ta hanakin'e kadar bu yerler, doğu vilayetlerimizin ayrılmaz birer parçalarıdır. bunları ayırmak, doğu vilayetlerimizde bir tür anlaşmazlık uyandırır. şarl vilayetlerimizi musul'dan, kerkük'ten ayırmak, onları felç etmektir. hem felç etmektir, hem doğu vilayetlerimizin sükunetini ve huzurunu yok etmektir."
    yusuf ziya bey, meclis kürsüsünden, lozan'a gidecek heyete iki ricada bulunuyor:
    "suriye'de kalan yerleri kurtarın... bu vatanın eczası, en mühim parçası olan kerkük, süleymaniye ve musul'u unutmayın..."
    mecliste söz alan diğer mebuslarda hemen hemen aynı şeyleri söylüyorlar.
    
    şimdi gün gün lozan konferansına bakalım;
    
    2 kasim 1923: ismet paşa curzon'la görüşüyor. "musul vilayetini istiyoruz" diyor. bunu reddeden curzon, türklerin kurtuluş savaşında yunanlıları yendiğini, ingilizleri yenmediğini, ingizlerin birinci cihan harbinin galibi olduğunu söylüyor. musul'u birinci cihan harbinde kılıçla aldıklarını ima ediyor. ciddi tartışamalar sonucunda ismet paşa musul petrollerinde bizim de hakkımız ve ihtiyacımız olduğuınu söylüyor. curzon'da belirli bir par üzerinde görüşebileceklerini belirtiyor. ismet paşa musul meselesini kamuoyuna açık bir toplantıda, yani komisyonda değil, türkiye ile ingiltere arasında ikili olarak görüşülmesini istiyor. bundan maksadı musul meselesini konuşurken öteki sorunlardan kopmamak, al-ver pazarlıklarını elden kaçırmamaktır. kapitülasyonlar ve borçlar konusunda ingiltere'yi yumuşatmak için musul meselesinde nasıl taviz verildiğini göreceğiz. tarihçiler ve diplomatlar burada ismet paşa'nın ikili görüşme tercihini eleştirmekte, curzon'a insiyatif kazandırdığını söylemekte. musul meselesi sekiz hafta ikili olarak görüşülecek, sonra curzon'un isteği ile komisyonda, basına açık bir şekilde görüşülecektir.
    
    8 aralik 1923: ingiliz dışişleri müsteşarı ve danışmanları ismet paşa'ya geliyor. inglizler ilk defa kuzey ırak'tan türkiye'ye toprak vermeyi teklif ediyor. buna göre, kürtlerin yaşadığı dağlık yerleri, hakkari'den aşağıya, ırak'ın doğusunda, iran'ın batısında bulunan, süleymaniye'yi içine alan dağlık araziyi türkiye'ye veriyorlar, çünkü dağlarda petrol yok. arapların bulunduğu, ayrıca kerkük'ünde yer aldığı düzlük ve petrolce zengin araziyi kendileri alıyorlar. "araplar müttefikimiz, söz verdik, onları bırakamayız." diyorlar. yakında lozan'a gelecek olan ingiliz bağdat valisinin kuzey ıraktaki etnik dağılıma ilişkin bilgiler göstereceğini, tekrar görüşebileceklerini söylüyorlar. bu görüşme, ingilizlerin musul meselesinde türkiye'ye toprak tavizi verebileceğini gösteren bir olaydır. türkiye açıkcası bu seçeneği iyi değerlendirememiştir.
    
    11 aralik 1922: inönü musul meselesini açtığında curzon "kesinlikle" reddediyor, londra'dan kesin talimat adlığını söylüyor. inönü aynı sertlikte cevap veriyor. curzon, londra'ya gönderdiği bir raporda "ismet, musul'suz ankara'ya dönmem dedi" diye belirtiyor. ismet paşa'nın aynı gün ankara'ya gönderdiği telgrafta ise "esas meselelerin hepsinde" tıkanma olduğunu söylüyor ve "musul işi ağırdır" diyor.
    
    3 ocak 1923: başvekil rauf bey, ismet paşa'ya telgraf çekiyor: "fevzi paşa hazretleri, musul'un herhangi şartlar ile olursa olsun idaremiz altına geçmesinin lazım geldiği mütaalasındadır. bilgi için!" dikkat, rauf bey hükümetin ve gazi'nin aynı görüşte olduğuna dair bir ifade kullanmıyor. fevzi paşa'nın sözlerini de bilgi için (beray-ı malumat) iletiyor.
    
    4 ocak 1923: musul'un kaybına dair ilk ve önemli işaret bugün geliyor. ingilizler musul işinin genel görüşmelerden ayrılarak, ayrıca iki devlet arasında bir mesele yapılmasını tercih ediyorlar. görüşmeler sırasında ırak sınır açık bırakılacak, türkiye ve inglitere'nin görüşüp bir çözüme ulaşamaması durumda konu milletler cemiyetine götürülecek deniyor.
    
    6 ocak 1923: önemli bir gün daha. lord curzon yine önderdiği toprakları önerip artı olarak petrol hisselerini teklif ediyor. fakat ismet paşa, musul sizin için petrol bizim için vatan meselesidir deyip teklifi reddediyor. ismet paşa'nın telgrafında şu not göze çarpıyor.
    
    "curzon, acısını yarın duyun-ı umumiye komisyonunda çıkaracak!"
    
    ismet paşaa, musul'u alıp petrolü vermeyi, curzon'u atlayarak doğrudan londra'da denemek istiyor. riza nur karşı çıkıyor, ama ismet paşa, ankara'ya da bilgi vererek bu yolu deniyor. türk heyetinde bulunan muhtar ve mustafa şeref beyleri curzon'dan habersiz olarak londra'ya gönderdiyor. ingiliz başbakanı bonner law'a bu öneriyi yapmaları için. fakat heyet başkanla görüşemiyor. bunu duyan curzon küplere biniyor. ve ikili çözüm yolu açılıyor. ismet paşa'da maalesef bunu kabul ediyor.
    
    23 ocak 1923: ismet paşa ve curzon'un konuşmalarının okunduğu gün...ikiside yaklaşık 11 sayfa. curzon'u musul yüzünden dünya barışını tehdit etmekle suçlayıp geri adım attırdığını düşünüyor inönü. hatta "belki zafer günüdür" diye telgraf çekiyor ankara'ya. fakat öyle olmadığı çok çabuk bir zaman içinde anlaşlıyor.
    
    24 ocak 1923: curzon ismet paşa'yı konunun milletler cemiyetine taşınmaya ikna etmeye çalıştığı birgün. milletler cemiyetinin tarafsız devletlerden oluştuğunu, orada türkiye'nin haklarının daha iyi müdafaa edileceğini söylüyor.
    
    25 ocak 1923: ismet paşa ilk kez musul'dan feragat kavramını kullanıyor. gönderdiği telgraf aşağıdaki gibidir;
    
    "şimdi halledilecek şudur: konferansa ara vererek ankara'ya gelmek ve vaziyeti musul'dan feragatle başlayarak yeni bir barış imkanı aramaktan hangisi uygundur? ben musul'dan feragat göstererek sulh arama niyetindediym..."
    
    telgrafta rıza nur'un görüşleride yazıyor. rıza nur diyor ki;
    
    "musul memleketin gelişmesi için pek elzem petrolleri işe bize pek lazımdır. keza, elden çıkması ise başımıza bir kürdistan belası çıkarmak demektir ki, bizi böğrümüzden vurur."
    
    rıza nur, curzon 'un blöf yaptığını ve henüz "musul'dan feraget"i düşünmek için erken olduğunu söylüyor. fakat bilindiği gibi konu milletler cemiyetine taşınıyor ve biz musul'u kaybediyoruz konuyu kısa kesmek gerekirse.
    
    (geniş bilgi için bkz: lozan telgrafları, bilal şimşir)
    
    herkes buradan kendi payına olan yorumu çıkarmakta özgür. benim yorumum ise diplomatik beceriksizliktir!
    (ehl i dil, 07.05.2008 02:42 ~ 09.05.2008 00:27)
15. bazı arkadaşların gayet güzel bilgiye dayalı entrylery ile açıklanmış olsa da, mondros'u imzaladığımız zaman musul bilfiil elimizden çıkmış, yani askeri olarak kaybedilmiş bulunuyordu gerçeğini bilmeden yanıtlanması zor olan bir sorudur.
    (westphalia, 08.05.2008 09:54)
16. tarih kitaplarında kahramanmış gibi söz edilen ismet bey yüzündendir.
    
    bu herif yüzünden neleri kaybettiğimizi bile tam olarak öğrenemeyeceğiz. bi sölentiye göre, bu karardan sonra atatürk ismet paşayla bir daha samimi olarak görüşmemiştir.
    (bi biskreme verdim, 08.05.2008 09:56)