avrupa edebiyati 

1. genellikle yunan ve latin edebiyatiyle basladigi kabul edilen ve evrensel yazarlarin buyuk bir bolumunu yetistiren kita edebiyati.
   avrupa edebiyati genellikle yunan edebiyati ile baslatilir. yani homeros'un destanlariyla baslar. ilk oyunlar euripides, aristophanes, ilk fabl ornekleri aisopos ilk siirler homeros tarafindan hep bu donemde verilmistir.
   yunan edebiyatinin kismi devami sayilan latin edebiyatinin en onemli ismi hic kuskusuz wergilius'tur.homeros'un latin edebiyatindaki temsilcisi sayilan wergilius, aenis adli destaniyla meshurdur.
   latin edebiyatinin bitimiyle birlikte uzun bir duraklama donemine giren avrupa edebiyatinin imdadina ortacag baslarinda ingiliz chaucerla birlikte italyan sairler kosar. ozellikle italyan edebiyati, hic kuskusuz altin cagini ortacagda yasamis ve avrupa edebiyatina da canlilik katmistir. dante, petrarca, boccacio gibi uc buyuk italyan isim avrupa edebiyatini derinden etkilemistir.
   yenicag baslarinda ispanyol yazar cervantes don kisot atli romaniyla avrupa edebiyatina yeni bir yon vermis ve roman turunun gercek anlamda kurucusu olmustur. iste tam da bu donemde avrupa edebiyati ikinci altin donemini yasamistir. ingiltere'de shakespeare, marlowe, john milton; ispanya'da cervantes, fransa'da moliere, jean racine, italya'da tasso, gibi isimler avrupa edebiyatini zirveye cikarmislardir. bu yazar-sairlerle birlikte avrupa edebiyati aydinlanma donemine girmis, ve artik avrupa sinirlarini asarak tum dunyayi derinden etkilemeye baslamistir.`
   eserlerini felsefik ogelerle susleyen fransiz yazarlar jean jacques rousseau , voltaire, montesqio , denis diderot'nun yaninda ingiliz yazarlar henry fielding, daniel de foe ; alman yazar-sairler goethe, schiller, holderlin aydinlanma doneminin onemli isimleridir.
   18. yuzyil sonlarinda ve 19. yuzyil baslarinda ise yavas yavas modern edebiyatin temelleri atilmaya baslanir.artik yazarlar romanlarinda yorum yapmak gibi bir basitligine, ya da oyunlarinda 3 birlik kuralina uymak gibi bir zorunluluga gerek duymayacakti. zaten modern siirin ve romanin kuruculari hep bu donemde yetismistir. rusya'da puskin rus siirini kurarken, yakin arkadsi gogol ayni donemde rus romaninin ilk onemli orneklerini vermekle mesguldu.ingiltere'de lord byron, shelly, samuel taylor coleridge gibi romantik sairler, jane austen ve thackeray gibi romancilar modern ingiliz romaninin ilk onemli orneklerini verdiler.
   19.yuzyilin ikinci yarisi ise hic kuskusuz sadece avrupa edebiyatinin degil dunya edebiyatinin de zirvesidir. en buyuk sairler en buyuk romancilar, en iyi oyku yazarlari bu donemde yetismistir.
   fransa'da siirde victor hugo, charles baudelaire, verlaine. theophil gautier, stephen mallarme, arthur rimbaud paul valery alphonse de lamartine; romanda honore de balzac, gustav flaubert, stendhal emile zola, goncourt kardesler, aleksandir dumas, alphonse daudet, pierre loti; oykude en buyuk fransiz oyku yazari sayilan guy de maupassant gibi en onemli isimlerini 19. yuzyilda yetistirmistir.rusya'da siirde, lermontov; oykude anton cehov, maksim gorki; romanda dotoyevski, tolstoy, goncarov, turgenyev gibi dev isimler yine 19. yuzyilin ikinci yarisinda yasamistir.
   ingiltere'de oyku'de katharine mansfield ; romanda charles dickens, thomas hardy, robert louis stevenson, walter scott, george eliot, bronte kardesler ; siirde robert browning, alfred lord tennyson, rudyard kipling gibi isimler 19.yuzyilin onemli ingiliz yazarlaridir.
   italya'da modern romani kuran alessandro manzoni, yunanistan'da modern siirin ilk buuyk ismi konstantin kavafis, norvecte bjornson, polonya'da nobel odullu sienkievicz, macaristanda milli sair sandor petofi, finlandiya'da milli sair elias lonrott gibi isimler hep 19. yuzyilda yasamis ve adlarini dunya edebiyati tarihine yazdirmislardir.
   20. yuzyilda avrupa edebiyati cesitlilik kazanmis, ust uste yeni akimlar, yeni turler ortaya cikmistir.
   oldukca zengin ve bir o kadar da karmasik bir donem olan 20. yuzyil avrupa edebiyati, artik dunya piyasasinda yaliz degildir. bir yandan yukselen yeni guc amerika edebiyatta da agirligini hissettirmeye baslarken, ote yandan kimligini bulmaya baslayan latin amerika ulkeleri ozellikle gabriel garcia marquez ve jorge louis borgesle birlikte etkisini gostermeye baslamis, uzakdoguda ise ozellikle japon yazarlar kawabata, osima gibi dunya capinda yazarlar yetistirmis, diger yandan hintliler tagore gibi dev bir ismi dunya piyasasina sunmustur.
   iste edebiyatin boylesine guclu oldugu bir donemde avrupa edebiyati da yenilik pesinde kosmustur. james joyce dil, teknik ve bicim, marcel proust zaman, virginia woolf zaman, robert musil uslup ve franz kafka icerik, bakimindan modern romani bicimlendirirken, bernard shaw, luigi pirandello, samuel beckett tiyatroda devrim yapmaya baslamislardi bile. mayakovski, william butler yeats, paul eluard, louis aragon, yannis ritsos gibi isimler diger kita sairleri olan pablo neruda ve tagore'a paralel konularda siirler yaziyorlardi.
   fransa'da nathalie sarraute, robert grillet, claudo simon gibi yazarlarin onderligindeyeni roman akimi romana bir yandan yeni yon verirken, diger yandan kahramani devre disi birakarak romani cikmaza surukluyorlardi. ote yandan thomas mann, andre gide, yasar kemal gibi yazarlar klasik romana nispeten sadik kalarak , romanlarini herkesin anlayabilecegi yalinlikta yaziyorlardi.
   italya'da ise italo calvino (metaforik), umberto eco (postmodern) gibi yazarlar bambaska dogrultuda yapitlar uretiyorlardi.
   netice itibariyle avrupa edebiyati edebiyat dunyasina yon veren edebiyattir. ha bu her zaman boyle miydi? hayir tabii ki. ortacag baslarinda islami edebiyat (arap, iran, turk) avrupa edebiyatini uzun sure etkisi altinda tutmustur.ancak bu etki turlerin farkliligindan da anlasilacagi uzere etkisini hemen hemen kaybemis gibidir. avupa edebiyati bu ozgunlugunu yuzyili sonlarina dogru yitirmeye baslamis gibidir, bircok elestirmenin gorusu de bu yondedir. ozellikle latin amerika ve uzakdogu edebiyati avrupa edebiyatini etkisi altina almaya baslamistir. sonu karanlik gorunen bu edebiyatin bakalim ikinci bir aydinlanma donemi olacak mi...
   
   not: bu copy paste falan , ya da alinti degildir. usenmedim, oturdum, yazdim...
   #3405771 (kafkaesque, 16.05.2008 20:05 ~ 26.05.2008 15:17)
2. ulke ulke detaya inmek icin:
   
   (bkz: irlanda edebiyati)
   (bkz: alman edebiyati)
   (bkz: rus edebiyati)
   (bkz: cagdas yunan siiri)
   (bkz: italyan edebiyati)
   #3449890 (kafkaesque, 26.05.2008 15:19 ~ 27.05.2008 14:37)
3. kuzey amerika kıtasının zamanında avrupalılar tarafından işgal edildiği (keşif değil işgal kanımca zira orda yaşayan yerli halklar yapılan zulüm ortada ki en başta kizilderililere yapılanlar) gözönüne alınırsa tamamlayıcı olması açısından amerikan edebiyatına da göz atmak da fayda olan coğrafi edebiyat sınıflandırması. avrupa bir coğrafya olmasının yanısıra a.b.d.'nin de kökü nihayetinde.
   (bkz: ikinci dünya savaşı öncesi amerikan edebiyatı)
   #3449918 (vakur, 26.05.2008 15:32)
4. (bkz: fransiz edebiyati)
   (bkz: avusturya edebiyati)
   #3450954 (kafkaesque, 26.05.2008 19:23)
5. (bkz: polonya edebiyati)
   (bkz: iskandinav edebiyati)
   #3461650 (kafkaesque, 28.05.2008 22:30)
6. kendisini yağlamayı, cilalamayı ve pazarlamayı seven bir edebiyattır. tabi bu olumsuz özelliği verdiği hoş ve yetkin eserleri gölgelememeli.
   
   (bkz: avrupamerkezci edebiyat anlayisi)
   #3610912 (arabam var, 02.07.2008 20:22)